Cevaplar

2012-12-03T20:53:02+02:00

ÂŞIK ŞİİRİNDE KAFİYE VE REDİF
Dr. Doğan KAYA
Bugüne kadar âşık şiirinde kafiye konusunda pek çok görüş ortaya
konulmuşsa da bu konuda hâlâ bir sonuç elde edilmiş değildir. Şöyleki; mevcut
bilgiler birbiriyle çelişmektedir ve kafiyelerin çeşitliliği ve özellikleri hakkındaki
bazı problemler halledilmemiştir. Bu bakımdan kafiye ve redif konusunu
ayrıntılarıyla ele alınıp değerlendirilmesi gerekmektedir.
Asıl konuya geçmeden önce kafiye ve redifin tanımını yapmak yerinde olur.
Kafiye: Şiirde ahengi ve anlam zenginliğini sağlamak için, dizelerin başında,
ortasında veya sonunda, esas alınan belli seslerle tesis edilen ses benzerliğidir.
Redif: Kafiyeden sonra gelen ve aynen tekrarlanan ek yahut kelimelerdir.
Redif için esas olan bir husus vardır ki o da -tanımda da belirttiğimiz gibi-
redifin kafiyeden sonra gelecek olmasıdır. Şöyleki; bazı şairler dize başlarında,
aynı kelimelerin tekrarına yer verirler. Bu tekrar kelimelerini, redif olarak
görmek hata olur. O vakit hem dize başında hem de dize sonunda olmak üzere
iki redif ortaya çıkar ki, bu da redif kavramına ters düşer ve konuyu iyice girift
hale getirir. Bir başka deyişle; dörtlükte bir kafiye, iki redif durumu ortaya çıkar.
Sözgelişi; şu örneklerle konuyu daha anlaşılır hale getirebiliriz.
Bazen bostan oldu bazen bağ oldu
Bazen al giyindi bazen ağ oldu
Bazen derya oldu bazen dağ oldu
Yol verdi yüzüme güldü her zaman
(Rüstem Alyansoğlu)
Dörtlükteki “oldu” sözleri rediftir. Gerek dize başında gerekse dize
ortalarında sık sık tekrar edilen,“bazen” kelimesini asla redif olarak görmemek
gerekir. Redif, “gerideki sıra, dizi” anlamına gelir. Bu yüzden Osmanlı
ordusundaki geride bekletilen redif taburlarına da redif denilimekteydi. Burada
da olduğu gibi redifin sonra gelme gibi bir özelliği vardır. Şiirde de bu böyledir.
Şiirde esas olan kafiyedir ve redif tali unsurdur. Bu bakımdan kafiyeden önce
gelmesi söz konusu olamaz.
Sana benzer idi cilvesi nazı
Sana benzer idi hem kaşı gözü
Sana benzer idi kırmızı yüzü
Senin gibi gözlerini süzüyor
(Talibî Coşkun)

1 1 1