Cevaplar

2012-12-17T20:46:44+02:00

 Kelime grupları derken ? Mesaj at yardımcı olmaya çalışayım...                                                                                      

1 5 1
2012-12-17T20:48:13+02:00

Her isim anlamca eksiktir. Mesela “bahçe” kelimesi bir isimdir ve bu “bahçe”nin kime ait olduğu, ne bahçesi olduğu gibi bilgiler “bahçe” kelimesinin içinde yoktur. İşte bu eksiklikten dolayı bazen ismin anlamını bir başka isim tamamlar. Elma bahçesi, çiçek bahçesi, Orhan’ın bahçesi gibi gruplar oluşur. Bir ismin bir başka ismi böyle tamamlamasına “isim tamlaması” adı verilir.

 

Tamlayan nedir? Tamlanan nedir?

Tamlamanın ilk unsuruna tamlayan, ikincisine tamlanan denir.

Telefonun sesi
1 2

tamlayan tamlanan

İsim tamlamalarını anlayabilmek için iyelik eklerini bilmek gerekir.

 

İlgi ve iyelik ekleri nedir?

İlgi (Tamlayan) Ekleri:

İsmi başka bir kelimeye bağlayan eklerdir. İsim tamlamasının tamlayanında bulunur.

Çayın rengi

Çocuğun hastalığı

Arabaların tekerlekleri

 

İyelik (Tamlanan) Ekleri:

İsmin sonuna gelerek varlığın sahibini bildiren eklerdir. İsim tamlamasının tamlananında bulunur.

Çayın rengi

Çocuğun hastalığı

Arabaların tekerlekleri

 

İsim Tamlaması

Belirtisiz isim tamlaması

Birinci unsurun eksiz olduğu, ikincinin ek aldığı tamlamalardır.

• Kitap kapağı

• Yol kenarı

• Ayakkabı burnu

• Konuk giysileri

 

Belirtili isim tamlaması

İki unsurun da ek aldığı tamlamalardır.

– kitabın kapağı

– yolun kenarı

– ayakkabının burnu

– konukların giysileri

 

Takısız isim tamlaması

İki unsurun da ek almadığı isim tamlamalarıdır. Birincisi ikincinin hammaddesini ya da neye benzediğini bildirir.

– kağıt tabak

– cam kavanoz

– demir parmaklık

– yün kazak

– ölü deniz

– yılan yol

– aslan asker

– kraliçe arı

 

Zincirleme isim tamlaması

Ya tamlayanın ya tamlananın ya da her ikisinin bir isim tamlaması olduğu durumlara denir.

– Bilgisayar satıcılarının çantaları

– Gömleğimin kol düğmeleri

– Türkiye’nin turizm gelirlerinin toplamının faizi

 

İsim Tamlamalarının Özellikleri

Tamlayanla tamlanan arasına başka kelimeler girebilir.

– Yemeğin nefis kokusu

– Ülkemizin değişik sebeplerle bir türlü toplanamayan, toplandığında gayri safi milli hâsılayı yükseltecek olan vergileri

 

Tamlayan da tamlanan da sıfat alabilir.

– Yüksek dağların kokulu çiçekleri…

– Zirvelerden kopup gelen rüzgârın bedenimi buz gibi yapan soğuğu…

 

Tamlayanla tamlanan yer değiştirebilir.

– Bulutları dağıldı artık dağların.

– Şimdilerde saçları iyice ağarmış benim biricik babacığımın.

 

Zamirlerle isim tamlaması kurulur.

– Kimin nesi kaybolmuş.

– Bunların çoğu kayıp.

 

İsim ve zamir dışında başka kelimelerle isim tamlaması kurulmaz.

– Çocuğun anlayacağını biliyorduk.

– Senin gibisini görmedim

 

-den hal eki tamlayan eki yerine kullanıldığında da tamlama isim tamlamasıdır.

– Arkadaşlarından bazısı başarılı değil.

– Dükkânlardan üçü daha açılmamış.

 

Bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabilir.

– Sabahleyin büronun halısını, paspasını, camlarını yıkadık.

 

Birden fazla tamlayan bir tamlananı tamamlayabilir.

– Ali’nin, Cem’in, Musa’nın notları eşit.

 

Cümlede “sadece tamlanan”ın kullanıldığı durumda bu “tamlanan”a “tamlayanı düşmüş isim tamlaması” denir.

– Yolculukta çantası kaybolmuş.

– Bana defterini verdi.

 

Cümlede “sadece tamlayan”ın kullanıldığı durumda bu “tamlayan”a “tamlananı düşmüş isim tamlaması” denir.

– Bu üç daire ablamındır.

– Bu üç daire ablamın dairesidir.

– Kitap Tarık’ın.

– Kitap Tarık’ın kitabı.

 

Belirtisiz isim tamlaması sıfat görevinde kullanılabilir.

– Su yeşili gömleğini giymişti.

– Göğü ateş rengi bulutlar kapladı.

– Bu, acemi işi bir resim.

 

Belirtisiz isim tamlaması sıfat tarafından nitelenebilir.

– Etkileyici çam kokuları arasında ilerliyoruz.

– Eski devlet bakanı…

Sıfat Tamlaması

Bir sıfatın, ismin anlamını tamamladığı durumlara sıfat tamlaması denir.

• Mavi gömlek

• Küçük dereler

• Yeşil elmalar kızardı, olgunlaştı.

• Fuara birçok işadamı katıldı.

Sıfat tamlamaları anlam ve yapı bakımlarından isim tamlamasından farklıdır. Birinci fark tamlayandadır. İsim tamlamasında tamlayan isimdir, sıfat tamlamasında ise sıfattır. Sıfat tamlamasının tamlayanı özellik bildirir. İsmi, renk, koku, biçim, büyüklük, nitelik, sayı gibi yönlerden tamamlar.

Sıfat Tamlamalarının Özellikleri

• Adlaşmış sıfatlar, sıfat tamlaması sayılmaz. Aşağıdaki cümlede “yeşiller” ve “maviler” kelimeleri adlaşmış sıfattır ve sıfat tamlaması değildir.

Tatbikatta yeşiller mavileri yendi.

Unvan grubu

Kişilerin mesleklerini, makamlarını, akrabalık ilişkilerini, lakaplarını, onlara duyulan saygıyı belirten sıfatlara unvan denir. Unvanlar insan isimlerini niteler. Bazen isimden önce, bazen sonra gelir:

• İsmet BeyTeğmen Kasım, Ali Amca, Hasan Paşa, Ahmet ReisDoktor Okan, Ayşe Hanım,Çolak Salih, Mustafa Öğretmen...

 

Unvan bildiren kelimeler bazen isim göreviyle kullanılır:

• Paşa buraya gelecekmiş.

• Bunu doktor söyledi.

 

Edat (ilgeç) grubu

Edatlar cümleye çeşitli anlamlar katan sözcüklerdir. Görevleri anlam grubu oluşturmaktır. Kendilerinin tam bir anlamı yoktur ama cümleye anlam katar. Başlıca edatlar şunlardır: İçin, kadar, gibi, üzere, bir, dolayı, değil, -e göre, -e doğru, -e rağmen, -e karşı, -den başka, -den beri, -den yana, -den sonra, sadece, ile…

Bir kelimenin edat olup olmadığını ve edatın cümleye hangi anlamları kattığını bilebilmek gerekir.

• İçin:

Hastalandığı için iki gündür gelmiyor. (neden)

• Kadar: 
Bu kadar
 başarılı birini hiç görmedim (karşılaştırma)

• Gibi:

Rüya gibi bir yazdı. (benzetme) ( sıfat yapmış)

• Üzere:

Kitabı geri vermek üzere aldı. (koşul)

• -e göre:

Babama göre, öğretmen olmalıymışım. (görüş)

• -e doğru:

Akşama doğru size geliriz. (zaman)

 

Dikkat!

• Sonunda doğru adrese geldik. (sıfat)

• Tahtaya bir doğru çizdi. (isim)

• O her zaman doğru konuşur. (zarf)

• Bana doğru bağırdı. (edat)

• Bana doğru söyle, yalan konuşma. (zarf)

 

 

1 5 1