Cevaplar

2012-12-17T21:31:52+02:00

yarın kayak yapacağız...

a-ı-

0
  • Eodev Kullanıcısı
2012-12-17T21:31:57+02:00

Düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir. Bu kurala göre bir kelime düz ünlü (a, e, ı, i) ile başlıyorsa sonraki ünlüler düz; yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) ile başlıyorsa sonraki ünlüler ya dar yuvarlak (u, ü) [4] ya da düz geniş (a, e) olmalıdır:

Örnekler:
arkadaş, karanlık, kelime, merdiven, serilmek, ıslık, ılık, ırak, sıcaklık, incelik, iyi
kova, orak, oğlak, oğlan, gözlem, önem, uğrak, uygar, uğraşmak, üzer, üçer
okul, kuru, uygun, olumlu, bozulmuş, çocuk, oğul, okul, ölümlü, öküz, uğur, ululuk, üçüz, üzüm, süzgün...

Büyük Ünlü Uyumu Nedir ? (Detay) :
Ünlülerin düzlük-yuvarlaklık , darlık-genişlik bakımın­dan birbirlerine uygunluğuna küçük ünlü uyumudenir. Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü varsa (a, e, ı, i), daha sonraki hecelerde de düz ünlüler gelmek zorundadır.

ÖRNEK 
Bakıcı, aşınma, bilge, çayır, yayla, ...
Türkçe sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak bir ünlü varsa (o, ö, u, ü), sonraki hecelerde ya dar-yuvarlak olan "u, ü" ya da geniş-düz olan "a, e" gelir.

ÖRNEK 
Gözlük, sorgu, söylemek, görüş, gülmek...

UYARI 1 : Geniş-yuvarlak olan "o,ö" ünlüleri, Türkçe sözcüklerin yalnızca ilk hecelerinde bulunabilir (-yor eki dışında). Orta ve son hecesinde geniş-yuvarlak "o,ö" bulunan sözcükler Türkçe değildir.

ÖRNEK 
Horoz, şoför, doktor, televizyon, radyo...

NOT: Bazı bileşik sözcüklerde ve ünlemlerde ilk hece dışında "o,ö" bulunabilir.

ÖRNEK 
Dereotu, Çukurova, ayol, öhö, oho...

UYARI 2 : ilk hecesinde yuvarlak ünlü bulunan söz­cüğün ikinci hecesinde düz-geniş "a,e" varsa, üçün­cü ve sonraki hecelerde düz kuralı devreye girer; yani düz-genişten sonra düz olan ünlüler "a,e,ı,i" gelir, tekrar yuvarlak ünlü gelemez.

ÖRNEK 
Söyleşiler, konuşamamış, sorgulanmamış, gözetlen­di, bozulmamış, ..

UYARI 3 : Bazı sözcüklerde düz-geniş ünlüden sonra "b, m, v" ünsüzleri varsa, sonraki ünlü dar-yuvarlak olur.

ÖRNEK
(yağmur) (Çamir) (kabık) (kavırmak) (savırmak) Yağmur, çamur, kabuk, kavırmak, savurmak... 
UYARI 4 : "-yor" eki, küçük ünlü uyumunu her zaman bozar.

ÖRNEK
Bakıyor, içiyor, söylüyor, görüyor, konuşuyor...

UYARI 5 : Yabancı ve bileşik sözcüklerde küçük ünlü uyumu aranmaz.

ÖRNEK 
Malûm, mektep, başçavuş, içliköfte, Çukurova, ...

UYARI 6 : Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcüklere getirilen ekler, sözcüğün son ünlüsüyle uyuma girer.

ÖRNEK 
Doktorun, masörün, futbolu, çamursuz, yağmurlu...

0