Cevaplar

2012-12-19T17:18:40+02:00

Varlıkların yaptıkları işleri, kılışları ya da on*larla ilgili oluşları, yargıları zamana ve kişiye bağ*layarak anlatan sözcüklere fiil denir.



Çeşit çeşit çiçek takmış döşüne

Çekilir göçleri peşin peşine 

Çıkabilsem şu yaylanın başına 

Kuzu kurbanlı şişeli dağlar


Erimiş karları, çekilmiş duman 

Açılmış çiçekler, yürümüş çimen 

Hayali kafamda yaşar her zaman

Başı oylum oylum meşeli dağlar

Âşık Veysel



Yukarıdaki dizelerde altı çizili sözcükler, bir iş, oluş ve durum bildirdikleri için birer fiildir. Bu eylemler aynı zamanda edim anlamlıdır.


Fiilde Edim (Anlam):

Fiillerin iş, oluş, kılış ve yargı olan temel an*lamlarına edim denir. Fiilleri edimlerine göre üç grupta inceleyebiliriz:


1. Kılış (iş) Fiilleri: Bir iş, hareket anlatan bu fiiller, nesne alabilir. Bu fiillere yöneltilen "neyi, kimi" sorularına cevap alınabilir:

Çizmek, okumak, yazmak, kazmak, sevmek, bulmak, görmek...


2. Durum Fiilleri: Herhangi bir varlığın için*de bulunduğu hali (durumu) anlatan fiillerdir. Bu fiiller genel olarak nesne almazlar. Varlığın irade*sine bağlı olarak gerçekleşen fiillerdir:

Yürümek, uçmak, oturmak, uyumak, sevin*mek, ağlamak... Bu fiiller "neyi, kimi" sorularına cevap vermedikleri için nesne almazlar.


3. Oluş Filleri: Herhangi bir varlıkta irade dışı meydana gelen değişikliği anlatan fiillerdir. Oluş bildiren fiiller nesne almazlar:

Acıkmak, büyümek, sararmak, yaşlanmak, doymak, uzamak...


UYARI:

Durum fiilleri ve oluş fiilleri arasındaki en önem*li fark şudur : Durum fiillerinde eylem varlığın iradesine (isteğine) bağlı olarak gerçekleşir. Ör*neğin "yürümek" fiili insanın iradesine bağlıdır. İstersen yürürsün, istemezsen yürümezsin. An*cak "acıkmak" fiili oluş bildirmektedir. İnsan is*tese de istemese de acıkır. Yani irade dışı oluş*ları anlatır.


ÖRNEK - 1 (ÖYS - 1983):

Anlattıkları şeylerin niteliğine göre fiiller, kılış fiilleri (almak, taşımak, kazmak... gibi), durum fiilleri (yatmak, susmak, durmak... gibi), oluş fiilleri (doymak, uzamak, kararmak... gibi) diye adlandı*rılır.

Aşağıdakilerden hangisinde, yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmektedir?

A) delmek, dizmek, ezmek

B) solmak, susmak, acımak

C) ağlamak, oturmak, büyümek

D) yolmak, kırmak, saçmak

E) atmak, kalkmak, sararmak

ÇÖZÜM:

A seçeneğindeki bütün fiiller nesne aldığı için kılış bildirmektedir. B'de "susmak" iradeye bağlı ger*çekleştiği için durum, "solmak ve acıkmak" irade dışında gerçekleştiği için oluş bildirmektedir. C'deki "ağlamak, oturmak" durum bildirmektedir, "büyümek" ise oluş bildirmektedir. D'deki bütün fiiller kılış bildirmektedir. E seçeneğinde ise "at*mak" eylemi nesne aldığı için kılış; "kalkmak" ey*lemi iradeye bağlı gerçekleştiği için durum; "sararmak" nitelikte değişiklik anlattığı için oluş bil*dirmektedir. 
Doğru cevap (E) seçeneğidir.


ÇEKİMLİ FİİL

Bir fiilin kip ve şahıs bildirecek biçimde yapı*lanmasına çekimli fiil denir. Bu çekimde kip mut*laka vardır; ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimli bir eylemi iyi kavramak için "kip ve şahıs" kavramlarını bilmek gerekir.


FİİLLERDE KİP

Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir.

Türkçede fiil kipleri genel olarak iki grupta incelenir:

1. Haber (Bildirme) Kipleri

2. Dilek (Tasarlama) Kipleri


1. HABER (BİLDİRME) KİPLERİ

Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildi*ren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bir İşin, olu*şun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatan fiil kipleridir. Buna göre fiil kiplerini beş grupta inceleyebiliriz:

a) Şimdiki Zaman Kipi:

Eki -(i)yor'dur. İş ile anlatışın aynı anda ya*pıldığını bildirir. Geçmişten süregelen durumları da anlatır:

· Misafirler için yemek hazırlıyorum. 

· Üç yıldır bu işyerinde çalışıyorum.


b) Gelecek Zaman Kipi:

Eki -acak, -ecek'tir. İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir:

Sınav bir ay sonra yapılacak. 
Yarınki maça o da gidecek. 

c) Geniş Zaman Kipi:

Eki -r (-ar, -er, -ır, -ir)'dir. İşin herhangi bir zamanda yapılabileceğini anlatır. "Her" anlamını ifade eder. Genel gerçekleri anlatır.

Akşamları bir bardak süt içer. 
(her akşam)

Dünya, Güneş'in etrafında döner. 
(her zaman)


d) Görülen Geçmiş Zaman Kipi:

Eki, -dı, -di (-ti, -ti)'dir. işin anlatıştan önce yapıldığını anlatır. Bu kiple çekimlenen eylemleri anlatıcı ya kendisi yapmıştır ya da eylemin ger*çekleşmesine tanık olmuştur:

Dünkü konsere o da gitti. 
Güzel bir araba aldım. 

0
2012-12-19T17:21:10+02:00

TÜREMİŞ:

* Çukurova'da toprağı biraz eşelesen...

* Ona çok kırılmıştım.

* Evlerini yeni boyatmışlar.

* Durmuş bir saat de günde iki kez doğruyu gösterir.   BASİT:
* Güzel söz söyleyebilmek için güzel düşünmek gerekir.

* Dostluk bir şemsiyeye benzer.İnsan onları ancak kötü havalarda ister.

* İstediğim her şeyi yaptım;çünkü yapamayacağımı düşündüğüm şeyi istedim.

* Büyük adam büyük olduğunu; büyüklüğün küçüklük olduğunu bilir.



0