Cevaplar

2013-09-09T19:29:44+03:00
Cumhuriyet; etimolojik olarak cumhur kelimesinden gelmiştir. Arapça bir kelime olan cumhur kelimesi, ahali, halk, büyük kalabalık, toplu bir halde bulunan kavim anlamına gelmektedir.1Cumhuriyet’in tanımını yapmak gerekirse, iktidarın millet topluluğuna, genele ait olduğunu öngören devlet şekli demektir. Cumhuriyet kavramının buna benzer başka tanımlan da vardır.Türk hukuk lügati, devlet reisi, millet veya millet meclisleri tarafından muayyen müddet için seçilen hükümet şekli cumhuriyettir;2Mustafa Nihat Özön, seçimle bir başkanın başında bulunduğu devlet idaresidir,3Türk Dil Kurumu sözlüğü de, milletin egemenliğini kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığı ile kullandığı devlet biçimidir4 şeklinde tanımlamaktadır.Cumhuriyet kelimesinin Fransızca karşılığı %a Republique” İngilizce karşılığı “The Republic” dir. Kelimenin latince aslı “Res Publica” dır. Res publica, kamuya ait olan, kamu malı anlamına gelir. Cumhuriyet gerek latince gerek Arapça kökeninde aynı anlamda kullanılmıştır. Cumhuriyet kelimesi eski Yunan’da “Ta Koinonia” şeklinde, başlangıçta şehir hazinesi, kamu fonu anlamında kullanılırken daha sonra, “ortak menfaat “ anlamında kullanılmıştır.Res publica kelimesi ilerleyen hayat içerisinde demokratik hayatın gelişmesiyle kamu ve halk hizmetlerinin görüldüğü bir rejimin adı olmaya doğru gitmiştir. Cumhuriyet bir halk idaresi olarak, halkın menfaatlerinin en büyük koruyucusu olmaya namzettir. Cumhuriyet’in temelini de seçim esası oluşturur. Veraset usulü, cumhuriyetin tam olarak niteliklerini ortaya koymasına engeldir. Devlet başkanının seçim esasına göre belirlenip ve daha sonra kaydı hayat şartıyla yönetimde kalmasının cumhuriyet esası içerisinde hiçbir şekilde yeri yoktur.Hukuki ve siyasi hayattaki cumhuriyet kavramına geniş anlamda bakmak gerekirse, “egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olması” demektir. Dar anlamda ise; devlet başkanının kaydı hayat şartı olmadan seçimle yönetime gelmesi şeklidir.5Bu konuda genel bir tanım vermek istersek, Cumhuriyet; en alttaki yöneticiden en üstteki yöneticiye kadar tüm yöneticilerin seçim yoluyla, millet iradesiyle göreve gelmesi ve seçim yolu ile görevlerinden ayrılmalarım sağlayan rejim şeklidir. Yani muhtardan, cumhurbaşkanına kadar tüm yöneticilik görevlerinde bulunanların seçimle geldikleri, seçimle görevlerinden ayrıldıkları bir yönetim şeklidir.Cumhuriyetin devlet şekli ya da hükümet şekli olması konusunda kesin bir birlik bulunmamaktadır. 25 Şubat 1875 tarihli Fransız Anayasası’na 14 Ağustos 1884 de eklenen 8.paragrafta “cumhuriyet, hükümet şekli olarak hiçbir değişiklik teklifine konu olamaz.” denilmekte iken, kilise ile devletin ayrılması ile ilgili 9 Aralık 1908 tarihli kanunda Cumhuriyet bir devlet şekli olarak yer almaktadır. 4 Ekim 1958 tarihli Fransız Anayasa’sının 89.maddesinde dar anlamdaki Cumhuriyet, bir hükümet şekli olarak öngörülmektedir. Cumhuriyet biz de 29 Ekim 1923’te hükümet şekli olarak kabul edilmiş iken, 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarımızda Cumhuriyet devlet şekli olarak yer almıştır.Siyasi anlamda cumhuriyet, hükümdarlık olmayan bir rejim olarak, egemenliğin bir gruba veya milletin tamamına ait olması demektir. Egemenlik toplumun tamamına değilde bir kısmına ait ise buna “aristokratik cumhuriyet”, milletin bütününe egemenlik yayılmış ise buna “demokratik cumhuriyet” denir.Cumhuriyet rejiminin seçim esasları sadece devlet başkanına değil, milletvekilliğine ve tüm demokratik kurumlara yayılırsa gerçek cumhuriyetin varlığından söz edilebilir. Tabii ki bu arada milletin menfaatlerinin göz önünde tutulması ve tamamıyla demokratik hareketin içerisinde yer alması da esastır.6Modern çağda Cumhuriyet, Demokrasi kavramı ile eşit tutulmuştur. Çağımızda adı cumhuriyet olmakla birlikte, kendisinin cumhuriyetle ilgisi olmayan bir takım devletlerde görmek mümkündür. Güney Amerika’da ki askeri cunta yönetimleri, Batılı anlamda Demokrasi ve Cumhuriyet tanımına uymadıkları halde kendilerini cumhuriyet olarak ifade etmektedirler. Bu devletlerin görüntüsü bize şunu düşündürmektedir. Temelde cunta da olsa, başka bir yönetim biçimi de olsa, Cumhuriyet bu çağda vazgeçilmez bir yönetim şekli olarak birçok devlet tarafından şeklen kabul görmüştür. Devletler adeta Cumhuriyet ismini kullanarak, tartışılır rejimlerini, demokratik yönetim şeklinde tescil ettirmek yolunu tercih etmişlerdir.
0