Cevaplar

2012-12-29T09:34:02+02:00
CÜMLE
Bir duyguyu,düşünceyi, isteği, durumu, olayı anlatan –yargı değeri taşıyan- sözcük veya sözcük dizisidir.Cümlede anlam konusu iki başlık altında incelenebilir. 

0
2012-12-29T09:34:04+02:00

 

ANLAM İLİŞKİLERİNE GÖRE CÜMLELER

 

 

NEDEN - SONUÇ CÜMLELERİ

Yüklem durumundaki eylemin, asıl anlatılmak istenen yargının gerçekleşme sebebinin belirtildiği cümlelerdir.

Bu cümlelerin yüklemine “niçin?” , “neden?” soruları sorulduğunda bu sorular cevapsız kalmaz.

Yan cümle temel cümlede anlatılan eylemin niçin gerçekleştiğini ya da gerçekleşmediğini belirtir.

Neden-sonuç cümlelerinde sebep edatları kullanılır.

·          Sana yardım etmek için geldim. ·          Okulların açılmasıyla masraflar arttı. ·          Bir daha görüşemeyiz diye üzülüyor. ·          Seni uyandırmayalım diye radyoyu açmadık. ·          Derse yetişmek için erken kalktım. ·          Konuşmasını yapmak üzere kürsüye geldi.

Bazı zarf-fiil ekleri ve isim çekim ekleri kullanılır.

·          Fazla ışık gözlerime zararlı olduğundan perdeleri çektim. ·          Misafir geldiğinden sinemaya gidemediler. ·          Soğuklardan elleri ince ince yarılmıştı.

Sebep-sonuç ilişkisi bağımsız iki cümle ile de ifade edilebilir.

·          Çiçekleri gece sula; daha çabuk büyür. ·          Bir daha böyle konuşma; beni üzüyorsun. ·          Şu an bir şey söyleyemem; kitabı henüz bitirmedim.

Bu örneklerde birinci cümlede ifade edilen eylem, ikinci cümlede ifade edilen eylemin nedeni durumundadır. Buna “gerekçe” de denmektedir. Bu tür ifadelerde sebep cümlesi ile sonuç cümlesinin yerleri değiştirilebilir.

 

“Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi kendinden önceki cümlenin gerekçesi durumundadır?” türünde çıkan soruları doğru cevaplamak için şöyle bir yola başvurulabilir:

Eğer bir cümlede ifade edilen eylemin nedeni soruluyorsa bu eyleme “Niçin?”, “Neden?” soruları sorulur. Hangi cümle bu sorunun cevabı ise sebep veya gerekçe olan cümle budur.

 

KOŞUL CÜMLELERİ

Birinin gerçekleşmesi diğerinin gerçekleşmesi koşuluna bağlı cümlelerdir.

Koşullu cümlelerde birinci bölüm koşul, ikinci bölüm de o koşula bağlı olarak ortaya çıkan sonuçtur.

Koşul anlamı-se(-sa), ise ve bazı zarf-fiil ekleriyle (-dıkça, -dikçe) sağlanır.

·          Beni arasa, kendisiyle görüşürüz. ·          Ne demek istediğimi, bu şiiri okursa anlar. ·          Güldükçe güller açılır, ağladıkça inciler saçılır.

 

Dikkat

Cümleye istek, dilek anlamı katan –se, -sa ile koşul anlamı veren –se, -sa’yı karıştırmamak gerekir. İstek cümlelerinde –se, -sa eki almasına rağmen, koşul anlamı yoktur. Otobüsle gelmese de trenle gelse. Öyle yapmasa da böyle yapsa.

 

KARŞILAŞTIRMA CÜMLELERİ

Karşılaştırma, iki birim, iki nesne, iki kişi arasında yapılan bir kıyaslamadır.

Karşılaştırmanın gerçekleşmesi bir değer yargısı veya bir ölçünün ortaya konmasına bağlıdır.

Karşılaştırma; benzerlik, farklılık, üstünlük gibi değişik durumları ifade etmek amacıyla yapılır. Bunun için benzetme edatları, karşılaştırma edatları kullanılır.

“en, daha, biraz, -den çok, -den az, -den iyi” vb. sözcükler ve ekler kullanılarak yapılabilir.

·          Bundan daha tembel birini bulamadın mı? ·          Bu çalışmayla daha iyi bir puan alabilirdin. ·          Sıhhatim düne göre hayli iyi sayılır. ·          Tiyatro da sinema kadar etkili bir sanattır. ·          Bu olaya hiçbiriniz benim kadar sevinemezsiniz.

 

SEZGİ-TAHMİN CÜMLELERİ

Bir olayın, henüz gerçekleşmeden olacağını hissetmektir. Bu daha çok insanın içine doğan bir duygudur.  Tahmin ise daha çok; akla, sezgiye veya bazı verilere dayanarak gelecekteki bir şeyi, bir olayı kestirmektir.

·          Bu konuşmalardan sonra benden bir şey isteyeceğini anlamıştım. ·          Sesini çıkarmamandan, oraya gitmeyeceğini anlamıştım.

 

ÖNYARGI CÜMLELERİ

Bir kimse veya şeyle ilgili olarak belirli şartlara, olay veya görüntülere dayanarak önceden edinilmiş olumlu ya da olumsuz yargıdır.

·          Bu roman Peyami Safa’nın ise güzeldir. ·          O, bu konuda doğru haber yazmaz. ·          Bu film varken o programın izleneceğini pek sanmıyorum.

 

EŞİTLİK ANLAMI TAŞIYAN CÜMLELER

Eşitlik, bir şeyin hak geçmeyecek şekilde bölüştürülmesi, paylaşılması; bir bütünden herkesin aynı oranda pay alması demektir.

·          Ekmeği tam ortasından bölerek yarısını kardeşime verdim. ·          Bu şirketteki ortaklığımız yarı yarıyadır. ·          Pehlivanlar yenişemeden berabere kaldılar.

 

OLASILIK CÜMLELERİ

Olasılık, bir eylemin gerçekleşme ihtimalidir. Bunu ifade eden ipucu ve sözcükler “olabilir, sanırım, galiba, belki” gibi sözcüklerdir.

·          Geç kaldık, sanırım gitmişlerdir. ·          Hava kapalı, galiba gelemeyecekler.

 

 

HAYIFLANMA CÜMLELERİ

Hayıflanma, bir durum karşısında üzüntü duymaktır. Hayıflanmada özne edilgendir. Üzüntü duyulan şeyde özne etken değildir. Pişmanlıkta öznenin yaptığı bir eyleme karşı duyulan bir tepki söz konusuyken, hayıflanmada olayın doğal akışı içinde gerçekleşmesi söz konusudur. Bu durumu ifade eden sözcükler “eyvah, yazık” gibi sözcüklerdir.

·          Yaz göç ediyor, ne yazık yine güz. ·           Eyvah, ne yer, ne yar kaldı; gönlüm dolu ah u zar kaldı.

 

YAKINMA CÜMLELERİ

Yakınma, bir durumdan memnun olmamak, sızlanmak, huzursuzluğunu dile getirmek demektir.

·          Konudan konuya atlayan, başlığı ile içeriği birbirine uymayan yazılar bizi çok yormaktadır. ·          Bu konuda, bilen bilmeyen herkes konuştuğu için bir türlü işimizi yapamıyoruz. ·          Keşke o gün sinemaya götürmeseydim. ·          Ona yüz kere söyle, dinlemez ki! ·          Bir de aldığı gibi getirmesini öğrense.

 

 

TANIM CÜMLELERİ

Bir varlığa, bir şeye özgü niteliklerin belirtilmesidir.

Tanımda esas olan, bir nesnenin veya şeyin değişmez, özel niteliklerini saymak ve kavramı bütün öğeleriyle, eksiksiz ve sabit bir cümle halinde belirtmektir.

En kısa şekliyle tanım “bu nedir?” sorusuna cevap veren cümlelerdir.

·          Bir işte veya bir yerde kullanılan eşya veya aletlerin tamamına takım denir. ·          Duygu planı, bir duyguyu anlatmak için yapılan plandır. ·          Lirik şiir, duyguların çok etkili ve coşkulu bir biçimde dile getirildiği şiir türüdür.

 

ÖNERİ CÜMLELERİ

Bir sorunu çözmek üzere ileri sürülen görüş veya düşünceye öneri denir.

“Bana göre şöyle olabilir” sözü önerinin temel mantığıdır.

·          Türk şiir geleneğine bağlı kalmakla beraber Fransız şiirinden de yaralanalım.
0