Cevaplar

2012-12-30T11:03:44+02:00

http://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/224774-birlesik-fiillere-ornekler-verir-misiniz.html

1 5 1
2012-12-30T11:04:27+02:00

Kurallı bileşik fiiller, iki fiilin -aralarına geniş-düz ünlülerden (a, e) veya dar ünlülerden (ı, i, u, ü) birini alacak şekilde- birleşmesi yoluyla oluşur. Tamamı bitişik yazılır. Fiiller arasındaki ünlü, ilk fiilin son hecesi ile büyük ünlü uyumuna uyar:

Olumlu : Fiil

1

+ a, e / ı, i, u, ü + Fiil

2

Türkçedeki kurallı bileşik fiiller dört grupta incelenir:

Yeterlilik [değiştir]

Herhangi bir fiil ile bil- fiilinin birleşmesi ile oluşturulur. Fiiller arasına "a" veya "e" harflerinden biri gelir. Cümleye gücü yetme veya olasılık anlamı katar. Soru olarak kullanıldığında rica anlamı katar.

Okula geç kalırsam öğretmenim kızabilir. (olasılık) Sınıfı geçebilmem için çok çalışmam gerekiyor. (gücü yetme) Yarın fuara gidebiliriz, ne dersin? (olasılık) Şu camı kapatabilir misin? (rica) Sevinçten kapısında bayılabilirim. (olasılık)

Yeterlilik fiilinin olumsuzunda bil- fiili düşer ve olumsuzluk eki eklenir. Ancak aradaki ünlü muhafaza edilir:

Saatlerdir uğraşmama rağmen bulmacayı çözemedim. Yarına kadar bu ödevi yetiştiremem.

Bazı ağızlarda ve bazı Türkî dillerde olumsuz yapıda da "bil-" fiili muhafaza edilir:

Fikrimden geceler yatabilmirem. (yatamıyorum)

Geniş zamanın olumsuzu ile karıştırılmamalıdır:

yapabilirim / yapamam (yeterlilik fiili) yaparım / yapmam (geniş zaman)
1 5 1