Cevaplar

En İyi Cevap!
  • Eodev Kullanıcısı
2013-01-01T15:04:59+02:00

Metin ve Zihniyet: Dânişmendnâme'nin yazıya geçirildiği dönemin sosyal özellikleriyle metnin temasıarasında örtüşme vardır. "Danişment Gazi'nin "Bu yemeğe, senin ekmeğinden yiyip sonra seninle savaşmam, nimete küfretmiş sayılırım" sözleri dönemin dinî ve sosyal özelliklerini yansıtır.

Melik'le savaşan yiğidin boynunda haç bulunması, Melik'in uğruna savaş*tığı illeri "Müslüman memleketi" yapmak istemesi dönemin dinî anlayışını yansıtan diğer özelliklerdir. Dânişmendnâme'ninözellikle İslamiyet'i yay*mak için Hıristiyanlarla savaşmaları, Anadolu coğrafyasında sık sık görü*len bir olgudur. Anadolu'yu yurt edinmeye çalışan Türk boyları, diğer dinle*re sahip milletlerle savaşmışlardır.

Dânişmendnâme, Battal soyundan geldiğine inanılan Melik Dânişmend Ahmet Gazi'nin Anadolu'nun Müslüman olmayan topraklarda yaptığı des*tansı mücadelelerin anlatıldığı hikâyelerdir.

Metin ve YapıMetin manzum - mensur karışık yazılmıştır.

A. Olay Örgüsü: Melik Dânişmend'in gezintiye çıkması, bir ovayı görme*si, suların, ırmaklarınçağlaması, ağacın dibindeki ırmağın kenarında bir halının bulunması, üstüne meşinden yapılmış bir döşeğin serilmiş olması, Melik'in döşekte uyuyakalıp uyandıktan sonra ovanın ortasında bir tozun ikiye bölünüp içinden bir erkek devin çıkması, bunun bir kâfir olduğunu anlaması sonucu savaşmaları, ancak birbirlerini yenmemeleri, kâfir olan yiğidin Melik'in dinine âşık olması konu ediliyor.
Bu metinde olay örgüsüşöyle devam eder:

Melik Dânişmend'le mücadeleye girişen yiğit (Artukî) Müslüman olur ve Melik'e ıssız yerlerde niçin tek başına dolaştığını anlatır; Artuki, Melik'in de yardımıyla sevdiğine kavuşur.

B. Kişiler:

Melik Dânişmend:Dinini yaymak için kahramanca davranan, savaşlar ya*pan bir yiğittir.

Artukî:Toz içinden çıkan dev bir erkek. Kâfir olmakla birlikte; yiğitçe, mert*çe davranmış, Melik Dânişmend'le savaşmış ve yenilmemiştir. Sonunda Müslümanlığı kabul etmiştir.

C. Zaman: Metinde zaman açık olarak belli değildir. "Melik gezintiye çıktı, öğleye kadar yol aldı, gece olunca ayrıldılar" gibi olaylar sırasında zamanı gösteren ifadeler sıralanmıştır.

D, Mekân: Mekân da açık bir şekilde belirtilmemiştir. Malatya civarında beylik kuran Dânişmendlilerin Anadolu'nun fethi ve Müslümanlaştırılması sürecinde rol oynamışlardır. Metinde tasvirlerin geniş bir biçimde yapılamamasının nedeni mekânın açıkça belli olmamasıdır.

"Bir dağ aştı", "Bir ova gördü", "Ovanın ilerisinde bir tepe gördü", "Bir ağa*cın dibinde bir halıbırakmışlar" gibi sözler olay anlatımı sırasında ifade edilen mekânlardır, "Ovanın etrafında sular veırmakların çağlaması, ovanın ilerisinde tepe ve tepenin önünde ağaç, dibinde bir çeşme, ağacın dibinde bir halı, ağacın budağında bir sofranın asılması, dibine bir tulum şarap dayanma*sı" gibi cümlelerle tasvir yapılmaktadır.

Tema: Melik Dânişmend'in olağanüstü niteliklere sahip bir kişi olarak İslâm dinini yaymak için savaşlar yapması ve yiğitliği metnin temasını oluşturmak*tadır. Yiğitlik, evrensel bir temadır.

Dil ve Anlatım: Nazım ve nesir parçalarında genellikle açık ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
Nazım parçalarında, "azimet-ganimet; zinde-sinde; revadur-devadur" gibi ka*fiye ve redifler kullanılmıştır. Manzum kısımlarda süslü anlatım ve söz sanat*larına fazla yer verilmemiştir.

Mensur bölümlerde olay anlatımı olduğu için fiillere bolca yer verilmiştir. "Bir dağ aştı, öte yanına baktı. Bir ova gördü" gibi fiil cümlelerinin yanı sıra, sıralı ve bağlı cümleler ağırlıklı görülmektedir.

Tokat ağzının özelliklerini de yansıtan bu eser, Türk dilinin "Eski Türkiye Türkçesi (Eski Anadolu Türkçesi) dönemine ışık tutacak ses özelliklerini günümü*ze taşıması bakımından önemlidir.

Battalname'de olduğu gibi bu metinde de anlatıcı olay ve kahramanlarla ilgili her şeyi bilen "İlahî bakışaçısı"na sahiptir.

Metin ve Gelenek; Metin, destan geleneğinin özelliklerini taşımaktadır. Kah*raman, olağanüstüniteliklere sahiptir. Olaylar, olağanüstü bir biçimde gerçek*leşmektedir.
Kahramanlık, bütün insanlar için önemli değerlerdir. İnsanların kahramanlık gösterenlere karşı sevgisi ve saygısıçok fazladır. Kahramanlar, canlarını dü*şünmeden; din, millet, devlet ve sevdikleri için her türlüriski göze alabilen kişilerdir. Dânişmendnâme'de de Melik'in İslam dinini yaymak için yaptığı sa*vaşları, yiğitlikleri dile getirilmektedir. Edebiyatımızın her döneminde buna benzer kahramanlık temalarıişlenmiştir. Bu destan geleneği günümüze kadar devam etmektedir.

Anlama ve Yorumlama: Dânişmend Gazi ile Battal Gazi arasında İslâmiyet’i yaymak için canlarınıortaya koyan, dini için düşmanlarla savaşan dindar in*san olmaları bakımından benzerlik vardır.

Ayrıca Dânişmendnâme'de tasvirler, anlatılmak isteneni tek yönlü okura / dinleyene sunmaktadır. Yani mekânın kahramanlar üzerindeki etkisi tasvir edilmemiştir. Kahramanların ruh hâllerini açıklayan tasvir yapılmamıştır. Bu, o dönemdeki destan türünün yapısal özelliğinden kaynaklanmaktadır. Günü*müzde kahramanlık temasının yazılı ve ağırlıklı olarak görsel iletişim araçla*rında, sinema ve tiyatrolarda işlendiğini görmekteyiz.

Metin ve Yazar: Sözlü edebiyat geleneğinin ürünüdür. Sözlü gelenek içinde oluşan bu tür eserler daha sonra değişik kişiler tarafından yazıya geçirilir. Bir bölümünü okuduğunuz eser Arif Ali tarafından on sekiz meclis (bölüm) ha*linde hazırlanıp yazıya geçirilmiştir. "Hikâyet-i Melik Gazi" olarak anılan bu nüshayı Prof. Dr. Necati DEMİR günümüz Türkçesine çevirmiştir.

 

9 4 9