Cevaplar

2013-01-04T19:19:37+02:00

I. KÖKTÜRK DEVLETİ (552 – 659)
Avarlara bağlı olarak Altay dağlarının doğu eteklerin**de yaşayan ve Avarların demircilik işlerini yürüten Köktürkler Uluğ Yabgu zamanında güçlenmeye başla**dılar.
Uluğ Yabgu'nun oğlu Bumin Kağan, Avarlara karşı is**yan eden Tölesleri yendi ve ayaklanmayı bastırdı. Bu**nun bir mükafatı için Avar Hakanının kızıyla evlenmek istedi. Bu istek Avar Hükümdarı Onabay tarafından kabul edilmedi. Bunun üzerine Bumin, Avarlara isyan ederek Onabay'ı mağlup etti.
Bumin Kağan merkezi Ötüken olan I. Köktürk Devle**tini kurdu (552).
Bumin Kağan, Türk devlet geleneğine uyarak kendisi ülkenin doğusuna, kardeşi İstemi Yabgu'yu kendisine bağlı olarak ülkenin batısına atadı. Bumin Kağan 553 yılında öldü. Bunun üzerine Köktürklerin başına önce Ko-lo daha sonra da Mukan Kağan geçti.
Bu sırada batı bölgesinin başında bulunan İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolüyle uğraşıyordu. Bu nedenle Akhunlara karşı, Sasanilerle işbirliği yaparak Ak Hun topraklarını Sasanilerle paylaştı. İstemi Yabgu, Bizansla da işbirliği yaparak Sasanilerin zayıflamasını sağladı. Böylece Hz. Ömer döneminde Sasanilerin yı**kılmasını kolaylaştırdı. İpek Yolu'nu ve ticaretini açan İstemi Yabgu 576 yılında öldü.
Ülkenin doğusunu yöneten Mukan Kağan döneminde Köktürkler en parlak dönemini yaşadılar.
İstemi Yabgu'nun ölümüüzerine yerine geçen Tardu Mukan Kağan'a tam itaat etmedi. Çinlilerin kışkırtma**sı ile I. Köktürkler, Batı ve Doğu Köktürkler diye ikiye ayrıldı.
Mukan'ın yerine geçen Ta-po Kağan Çinli bir prensle evlendi ve Buda dinine girmek istedi. Bu sırada Çin'in içişlerine karışmasıüzerine Çinliler Ta-po'nun elinde**ki prensesi kaçırdılar. Bu olay Köktürk halkı arasında Ta-po Kağan'ın prestijini yitirmesine neden oldu. Kök**türkler arasında parçalanma belirtileri ortaya çıktı.
Ta-po bir taraftan da batı Yabgusu Tardu ile mücade**le etmeye başladı. 582 yılında Ta-po'nun Ölümüüze**rine İşbara başa geçti. İşbara ile Tardu'nun mücadele**si Köktürklerin ikiye ayrılmasına neden oldu.

0
2013-01-04T19:20:09+02:00

ANA ÇİZGİLERİYLE KÖKTÜRK TARİHİ

Köktürkler yahut yaygın kullanımla Göktürkler, Büyük Hun imparatorluğundan sonra, Asya'da kurulan ikinci büyük Türk devletidir. "Türk" sözcüğü ilk defa bunlar zamanında bir devletin resmi adı olmuş ve Türklük değerleri her bakımdan yüceltilmiştir.

Köktürkler, hakimiyetleri boyunca (MS 552-745) Doğu Sibiryadaki Saha (Yakutlar) Türkleri ile Karadeniz'in kuzey-batısındaki Bulgar Türkleri hariç bütün Türk asıllı kitleleri kendi idareleri altında birleştirmiştirler. Bu bakımdan Hunlardan sonra Asya'da Türk birliğini en geniş manada gerçekleştiren Köktürkler olmuşlardır.

Kağanlığın yıkılışından sonra etrafa yayılan Türk boyları, gittikleri her yere Köktürk idari, siyasi ve kültürel yapısını taşımışlardır. Böylece, bugün R Türkçesi konuşan Çuvaşlar hariç bütün diğer Türk unsurları (ve tabii olarak Türk lehçe ve şiveleri) Köktürklerin izlerini, etkilerini taşır.

Köktürk  adı II. Doğu kağanlığı döneminde dikilen abidelerde (Bilge, Köl Tigin ve Tonyukuk) geçmektedir. Bu, "göğe ait, ilahi, vasıfları Tanrı tarafından bahşedilmiş Türk" demektir.

 1. I. Köktürk Kağanlığı:  Köktürkler miladi 6. yüzyılda Altay dağlarının doğu eteklerinde toplu bir halde geleneksel sanatları olan demircilikle uğraşıyorladı. Ve fedaratif bir yapıyla bağlı bulundukları Juan-juan (Avarlar)lara silah imal ediyorlardı. 635 yılında yabguları Bumın (Çince Tumen<Türkçe Tuman "Duman")ın hükümdarlığında Avarlara baş kaldırdılar. 552'de Avarların çökmesi ile Bumın il-kagan  unvanı ile tahta çıktı. Merkez olarak da Hunların Orhon ırmağının batısında yer alan başkenti  Ötüken'i tayin etti. Devletin batı kanadını Bumın'ın kardeşi ‹stemi, yabgu  unvanı ile yönetmeye başladı. Bumın Kağan devleti kurduğu yıl öldü. ‹stemi batıda ‹ran ve Bizans sınırlarını fethe devam ederken başa Bumın'ın oğlu Kara (Çin. K'olo) geçti. Kara Kağan'ın aynı yıl ölümü üzerine Mukan (553-572) Kağan hükümdarlık tahtına oturdu. I. Köktürk hanlığı en parlak devrini bu kağan zamanında geçirdi. ‹lk önce iyice zayıflayan Juan-Juan devletini ortadan kaldırdı (555). Sonra doğuda Kitanların ve kuzeyde Kırgızların topraklarını Köktürk hakimiyeti altına aldı. 568 yılında Çin imparatoru ile akrabalık kurarak güneyden gelebilecek tehlikeleri bertaraf etti.

Devletin batı kanadının askeri komutanı (yabgu) ‹stemi (552-576)'nin kumandasındaki ordu, kısa zamanda Altay dağlarının batısını, Issık-Köl ve Tanrı dağlarına kadar hakimiyeti altına aldı. Dönemin kuvvetli iki devleti olan Sasanilerle Bizans'ı Köktürk siyaseti doğrultusunda bir çizgiye oturttu. Soğdluları ‹ran'a karşı koruyarak ‹pek Yolu ticaretini kontrol altına aldı. Ayrıca İran'la Bizans arasında karışıklık çıkararak devletin batıdaki manevra kabiliyetini kolaylaştırdı.

Mukan Kağan 572'de öldü. Zamanında devlet muazzam bir genişliğe ulaşmıştı. Kore'den Hazar denizine kadar olan 10.5 milyon km2 'lik alan Köktürklerin hakimiyeti altına girmişti. Kitabelerde Mukan Kağan'ın Türk milleti için yaptığı fedakarlık ve kahramanlıklar uzun uzun anlatılmakta, yuğ törenine Kore'den Bizans'a kadar bütün ülkelerin temsilcilerinin katıldığından söz edilmektedir.

Mukan'ın yerine kardeşi T'a-po geçti (572-581). T'a-po toprakların genişliğinden dolayı devleti iki idari kısma ayırarak doğusuna kardeşi K'o-lo'nun oğlu şe-t'u (Işbara)yu, batısında da küçük kardeşi Jotan'ı kağan unvanları ile tayin etti. Yumuşak bir tabiata sahip olan T'a-po daha sonra bir Çinli prensesle evlendi. Ülke topraklarını Budist rahiplere açarak onların misyonerlik faaliyetlerine rıza gösterdi. Halkın gözünde itibarı iyice azalan T'a-po 581'de öldü. Yerine devlet meclisi kararı ile Işbara hakan oldu. 582'de de hakanlık resmen ikiye ayrıldı. 

2. Doğu Köktürk Kağanlığı:  Zor şartlar altında başa geçen Işbara, dengeyi sağlamakta, memleketi huzura kavuşturmakta zorlandı. Bir taraftan ordu içindeki huzursuzluklar, diğer yandan Çin'de iktidarını sağlamlaştıran T'ang sülalesi yönetimi iyice güçleştirmekteydi. İsyan eden ordu komutanlarına karşı Çin'den yardım istemek zorunda kaldı. Böylece, Çinliler ezeli düşmanları olan Türkleri asimile etme yoluna gittiler. Halkı Çince konuşmaya, Çinliler gibi giyinmeye, Çin adetlerini kabul etmeye zorladılar.

Köktürk hakanlığının iyice zayıflaması ile Türk ahali Çin'e iltica etmeye başladı. Hükümdar ailesi içinde kargaşalıklar çıktı. Bu karışıklıkta Işbara öldü. (587). Yerine geçen kardeşi Baga Çor ve arkasından devlet meclisince hakan ilan edilen Tulan (588-600) döneminde de durum düzelmedi. Çin'in sonu gelmez hile ve desiseleri ile Tulan'ın yerine geçen K'i-min (600-609) Batı Köktürklerin kağanı Tardu'ya karşı kışkırtıldı. Fakat başarı elde edemedi. K'i-min, zamanında Işbara'nın reddettiği Türkleri Çinlileştirme tekliflerini kabul etti. Ancak ölümünden sonra başa geçen oğlu şi-pi (609-619) Köktürklerin haysiyetini biraz kurtardı. 5-6 yıl içinde ülkedeki dağınıklığı bir ölçüde giderdi. Ülkeyi tekrar itaat altına aldı.

 

0