Cevaplar

2013-01-10T15:12:51+02:00

çekimlenmiş fiiillerin anlamca değişmiş olmasıdır...........

0
En İyi Cevap!
2013-01-10T15:16:33+02:00

En az iki sözcüğün, birleşerek veya öbekleşerek oluşturduğu eylemlerdir. Birleşik eylemler farklı yöntemlerle oluşturulabilir:

 

Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller: "Etmek, eylemek, olmak ve kılmak" yar­dımcı fiilleri ad soylu bir sözcükle bir eylemi birlikte ifade edecek şekilde öbekleşir, birleşik fiil oluşturur.

 

* Sizin görüşlerinizi kabul etmiyorlar.

* Teşekkür ederim, diyerek yanımızdan ayrıldı.

* Tanıştığımıza memnun oldum, yine görüşelim.

* Bizleri mutlu kıldınız.

 

Not: Yardımcı eylemlerin kendilerinden önceki adlarla yazılmaları için ad soylu sözcükte ya ses düşmesi ya da ses türemesi olmalıdır:

 

* Çıktım, seyreyledim Frengistan'ı illeri var bizim ile benzemez. (seyir eyledim)

* Zannedersem, geçen yıl fark etmiştim yalnız kaldığımı. (zan edersem)

* Kadıncağızın hayatı zehrolmuştu oğlunun yüzünden. (zehir olmuştu)

 

 

Not: "etmek" ve "olmak" sözcükleri tek başlarına bir anlam kazanmışlarsa yardımcı eylem değil eylemdir; bunlardan önceki sözcük farklı bir öğedir veya bir öğenin parçasıdır.

 

* Bu yıl meyveler erken oldu. ("oldu", tek basma eylemdir; "olgunlaşmak" an­lamındadır.)

* Sizce bizim bu ev kaç para eder? ("eder"; "tutar", "satılır" gibi anlamlar taşı­maktadır.)

* Birkaç dakika sonra orada olurum, ("olurum"; "bulunurum", "ulaşabilirim" gibi anlamlar taşımaktadır.)

* Evlendikten yedi yıl sonra çocukları oldu. ("oldu"; "dünyaya gelmek", "doğ­mak" gibi anlamlar taşımaktadır.)

Kurallı Birleşik Fiiller: Belli bazı fiillerin başka fiillerle, bir ara yardımcı ünlünün de yardımıyla birleşmesi yoluyla oluşurlar, (fiil + ara ses + fiil) En önemli özellikleri bitişik yazılmalarıdır. Belli bazı anlamları ifade ederler.

 1.  Sürerlik (Süreklilik) Birleşik Fiilleri: "-edurmak, -ekalmak, -egelmek" eylem­leri getirilerek yapılır. Eylemin gerçekleşmesindeki sürekliliği ifade ederler.

 

* Siz şu yazıyı iceleyedurun biraz sonra ben de size katılırım.

* O giderken arabanın ardından bakakaldık. (Olumsuz kullanımları yoktur.) Bakakaldık.

 

2.  Tezlik Fiili: "-ivermek" fiiliyle yapılır. Eylemin çabucak, kısa zamanda; bazen de umulmadık zamanda aniden gerçekleşiverdiğini ifade eder.

 

* Bardak elimden düşüverdi.

* Adamcağız bayılıvermesin mi?

 

Not: Olumsuz kullanımlarında önem vermeme, oralı olmama gibi anlamlar ortaya çıkar:

 

* Bugün de dışarıya çıkmayayıver.

* Onlar sizden hoşlanmıyorsa, siz de onlara gitmeyiverin canım!

 

3.  Yeterlik (Yeterlilik) Fiili: "-ebilmek" fiiliyle yapılır. Fiile "gücü yetme, başarma" anlamı katar. İzin isteme, izin verme, olasılık gibi anlamlar da katabilir.

 

* Arabayı tek başıma itebilirim. (Gücü yetme)

* Gidebilir miyiz? (İzin isteme) Gidebilirsiniz, (izin verme)

* Bugün yağmur yağabilir. (Olasılık) Bu birleşik eylemin olumsuzluğu değişik biçimlerde yapılabilir:

 

gelebilirim: gelemem, gelmeyebilirim, gelemeyebilirim.

görebilirsin: göremezsin, görmeyebilirsin, göremeyebilirsin.

 

Bu kullanımlarda bazen isteğe bağlı, bazen istek dışı olasılık anlamı görülebilir:

 

* Yarın, bir işim çıkarsa gelemeyebilirim. (İstek dışı olasılık)

* Bu konuya değinmeyebilirim. (İsteğe bağlı olasılık)

 

4.  Yaklaşma Fiili: "-eyazmak" fiiliyle yapılır. Eylemin gerçekleşmediğini; ancak gerçekleşmeye yaklaştığını ifade eder:

 

* Adam korkudan bayılayazdı.

* Bardağı düşüreyazdım.

 

Not: "-esi", "-eceği", "-miş", "-r, -mez" eklerini alan eylemlerle "gel-mek", "ol-mak", "bulun-mak", "tut-mak" eylemleri öbekleşerek (Bunlar ayrı yazılan birleşik ey­lemlerdir.) "başlama", "bitirme", "isleklenme". "beklenmezlik" anlamı kazandı­rabilir:

 

* Oy, göresim geldi sevdiğim seni. (isteklenme)

* Hayret, çocuğun ders çalışacağı tuttu. (beklenmezlik)

* Buraya kadar gelmiş bulunduk, içeriye girelim bari. (bitirme)

Gider olduk bu yerlerden, kalanlara selam olsun. (başlama)

* Dizlerim tutmaz oldu, biraz dinlenelim. (başlama)

 

Anlamca Kaynaşmış (Deyimleşmiş) Birleşik Fiiller: Genellikle ad soylu bir söz­cükle bir fiilin kalıplaşıp anlamca kaynaşmasıyla oluşur. Çoğu mecazlıdır. Bu özel­likleriyle deyim sayılırlar:

 

* hasta düşmek, yorgun düşmek, çaptan düşmek, gözden düşmek...

* hakkından gelmek, göz boyamak, yola gelmek... Bazı durumlarda ikiden fazla sözcüğün öbekleşmesi de görülür:

* süt dökmüş kediye dönmek

* etekleri zil çalmak Bunlar, genellikle anlamla ilgili sorularda karşımıza çıkmaktadır.

 

2 4 2