Cevaplar

  • Eodev Kullanıcısı
2013-01-14T02:30:59+02:00
Nazım Biçimleri ve Türleri (Konu Anlatımı, Çözümlü Örnekler ve Test )  

NAZIM BİÇİMLERİ VE TÜRLERİ

Nazım biçimleri dizelerin ve uyağın bir düzen içinde bütünleşmesinden oluşur. Dizeler bir şiirde değişik sayıda (ikili, üçlü, dörtlü...) kümelenir; bu kümelenme biçimine "dize düzeni", dizeler ara­sındaki uyaklanma biçimine de "uyak düzeni" de­nir. Bir şiirin nazım biçimini belirlemede en temel ölçüt, "nazım birimP'dir.

Nazım türü kavramı, şiirin konusuyla ilgilidir. Aynı nazım biçimi ile değişik konular işlenebilir. Sözgelimi kaside biçimi ile, Tanrı'nın birliği (tev-hid), ünlü birini övme (methiye), ölümden duyulan üzüntü (mersiye) anlatılabilir.

Nazım biçimleri, dize ve uyak düzenlerine göre çeşitli adlar alır. Türk edebiyatındaki başlıca nazım biçimleri şunlardır:

I.    İSLAM KÜLTÜRÜ ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ

İslam kültürü öncesi Türk edebiyatındaki na­zım biçimleri şunlardır:

1.   Koşuk

Genellikle aşk, doğa, yiğitlik... konusunu iş­leyen, hecenin değişik kalıplarıyla ve dörtlükler halinde söylenen, uyaklı ve lirik şiirlerdir. Koşuklar dinsel kökenli şiirler olup özellikle "sığır" adı veri­len sürek avlarında ve şölenlerde söylenirdi. Halk şiirindeki koşmanın ilk biçimi koşuklardır.

KOŞUK

Öpkem kelip ogradım Arslanlayu kökredim Alplar başın togradım Emdi meni kim tutar

Etil suvı aka turur Kaya tübi kaka turur Balık telim baka turur

Kölün takı küşerür

(Öfkelenip dışarı çıktım) (Arslan gibi kükredim) (Yiğitler başını doğradım) (Şimdi beni kim tutar)

(İdil suyu akar durur) (Kaya dibini oyar durur) (Bütün balıklar bakar du­rur)

(Gölü bile taşırırlar)

UYARI:

Yuğ (ölüm) törenlerinde, çok sevilen bir kişinin ölümü ardından söylenen ağıtlara sagu denir. Ölen kişinin kahramanlıklarını, başarılarını, er­demlerini anlatır; ölümlerinden duyulan üzüntü­yü dile getirir. Sagular, koşuk biçimindedir. Bu şiirlere İslâmiyet sonrası Halk edebiyatında "ağıt", Divan edebiyatında "mersiye" denmiştir.

2.   Destan

Destanlar, ulusların yaşamında büyük yankı­lar uyandırmış savaş, göç, istila gibi tarihsel; yan­gın, salgın hastalık, sel, deprem gibi toplumsal ve doğal olayların çağdan çağa aktarılmış, aktarılır­ken de hayal unsurlarıyla oluşmuş, süslenmiş, değiştirilmiş manzum biçimleridir. Destanlar do­ğal ve yapay olmak üzere ikiye ayrılır. Yapay des­tanlar yazarı belli olan bir destan türü iken, doğal destanlar anonimdir, yani yazarı belli değildir.

II.   HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ

1.    Mani:

Hecenin 7'li ölçüsüyle, a-a-b-a uyak düze­niyle oluşturulan ve bir tek dörtlükten oluşan na­zım biçimidir. İlk iki dizede konuyla ilgisi olmayan bir tasvir yapılır, asıl anlatılmak istenen, son iki di­zede dile getirilir. Maniler anonim (halkın ortak malı) bir nitelik taşır. Doğa, sevgi, dostluk, aşk... gibi konuları işler.

MANİ -1

Karanfil kurutmadım Yâr seni unutmadım Hatırın saydım da Üstüne yâr tutmadım MANİ - 2

Yumurtanın sarısı Yere düştü yarısı Görümcem verem olmuş Kaynanama darısı

ÖRNEK -1 ÖYS-19941:

Bahçelerde gül gerek

 Güllere bülbül gerek

 Senin gibi güzele

 Bencileyin kul gerek

Bu dörtlüğün biçimi aşağıdakilerden hangisi­dir?

A) Divan B) Varsağı       C) Destan

D) Koşma        E) Mani

ÇÖZÜM :

Verilen dörtlük incelenirse 7'li hece vezniyle oluş­turulduğu görülür. Uyaklanış da "aaba" biçimin­dedir. Bu özellikler, verilenlerden "mani"ye uy­gundur.

Doğru cevap (E) seçeneğidir.

2.   Koşma:

Halk edebiyatının en yaygın nazım biçimle­rinden biridir. 11 'li hece ölçüsüyle ve dörtlüklerle yazılır. Uyak düzeni abab, cccb, dddb... biçimin­dedir. Her konuda koşma yazılabilir.

ÖRNEK ■ 2 (ÖYS -1993);

Gazel ve koşmanın karşılaştırılması ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

A) Gazel, Divan edebiyatına; koşma, Halk ede­biyatına özgü nazım biçimidir.

B) Gazelde nazım birimi beyit, koşmada dört­lüktür.

C) Gazel, aruzun istenilen her kalıbıyla yazıldığı halde, koşma genellikle hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla yazılır.

D) Gazel 10-20 beyitten, koşma 7-12 dörtlük­ten oluşur.

E) Gazellerin konusu sevgilinin güzelliği, aşk ve şarap; koşmalarınki ise genellikle aşk, sevgi ve doğa güzellikleridir.

ÇÖZÜM:

A, B, C ve E seçeneklerinde gazel ile koşmanın karşılaştırılması ile ilgili yargıların hepsi doğrudur. Ancak D seçeneğindeki yargı yanlıştır. Çünkü ga­zel en az beş, en çok on beş beyitten; koşma ise en az, üç en çok altı dörtlükten oluşur.

Doğru cevap (D) seçeneğidir.

Konularına göre, koşmanın türleri şunlardır:

a) Taşlama:

Yergi, hiciv, eleştiri konularını işleyen koş­malardır. Bir kimseyi yermek, bir toplumsal bo­zukluğu eleştirmek amacıyla yazılırlar. Bu türün en ünlü sanatçısı Seyrani'dir. Bu konuda yazılan şiirlere Divan edebiyatında "hiciv", günümüz ede­biyatında "yergi", Batı edebiyatında ise "satir" denir.

KOŞMA (Taşlama)

7e/// sazdır bunun adı Ne ayet dinler, ne kadı Bunu çalan anlar kendi Şeytan bunun neresinde

 

 

 

1 5 1