Cevaplar

2013-02-06T18:56:27+02:00

Türemiş Fiillere Örnekler

İsim veya fiil kökleriyle yansımalardan yapım ekleriyle türetilmiş fiillerdir. 
Bunlara fiil gövdesi (tabanı) denir.

Ben-imse- açık-la mor-ar av-la- ince-l- çat-la- pat-la- gür-le- şırıl-da- hav-la-me-le- fısıl-da- kov-ala- baş-la-t uç-ur- yat-ı-ş- ak-ı-t- düş-ü-r- sev-in-...

Türemiş fiilller ikiye ayrılır:
a)İsim soyu kelimelerden türetilen fiiller 
b)Fiil kök ve gövdelerinden türetilen fiiller

a)İsim Soyu Köklerden Fiil Türeten Eklerin Başlıcaları Şunlardır:

e-i-a(l): az-al-mak düz-el-mek kör-el-mek doğru-l-mak sivri-l-mek eğri-l-mek dar-al-mak...

Not: Bu ek "k" ile biten kelimelere gelince "k" düşer: küçü(k)-l-mek alça(k)-l-makyükse(k)-l-mek...

-la/-le: ot-la-mak yem-le-mek baş-la-mak yavru-la-mak tek-rar-la-mak bayat-la-mak tuz-la-mak zayıf-la-mak bağış-la-mak...

Not: Bu ekle ünlemlerden üf-le-mek of-la-mak...; ses taklidi için kullanılan kelimelerden gür-le-mek şar-la-mak zır-la-mak hav-la-mak hor-la-mak... biçiminde de fiiller türetilir.

-laş/-leş: haber-leş-mek mektup-laş-mak güzel-leş-mek iyi-leş-mek ağır-laş-mak....

-ar/-er/-r: baş-ar-mak mor-ar-mak kara-r-mak yeş(yaş)-er-mek gö(gök)er-mek boz-ar-mak....

-a/-e: yaş-a-mak kan-a-mak tün-e-mek uzun: uz-a-mak oyun:oyn-a-mak...

-sa/-se: benim-se-mek su-sa-mak garip-se-mek...

-da/-de: Ses taklidi için kullanılan kelimelerden: gümbür-de-mek takır-da-mak hırıl-da-mak inil-de-mek şırıl-da-mak uğul-da-mak...

-kir (-kır/-kur/-kür): Yansımalardan fiil türetir: püs-kür-mek hay-kır-mak fış-kır-mak hıç-kır-mak

b) Fiilden Fiil Türeten Eklerin Başlıcaları:

-(a)la/-(e)le:eş-ele-mek kov-ala-mak....

-(i):sür-ü-mek kaz-ı-mak

-(i)l:dik-il-mek yak-ıl-mak üz-ül-mak...

-(i)n:sil-in-mek kaç-ın-mak gör-ün-mek...

-(i)ş:gir-iş-mek kız-ış-mak böl-üş-mek...

-(i)t:eri-t-mek oyna-t-mak yürü-t-mek...

-d(i)r:çiz-dir-mek yaz-dır-mak ör-dür-mek aç-tır-mak kes-tir-mek...

0
2013-02-06T18:56:44+02:00
   

 

Ad ya da eylem tabanlarına yapım eki getirilerek oluşturulan eylemlerdir.

 

* Gösteri saat 20.00'de başlıyormuş, biraz hızlanalım.

* Bu sıcakta hepimiz susamıştık.

* Çayımızı demlediler.

* Bir kedi miyavlıyordu uzaklarda.

 

Not: Bir eylemi yapı bakımından incelerken her şeyden önce söz konusu eylemi buluyoruz. Mastarlı biçiminde söylüyoruz ve söylediğimiz kısmı inceliyoruz.

 

Not: Yansımalar da diğer sözcükler gibi mecaz anlam kazanabilir. Hırsından çatlıyordu: çat-la-mak yansımadan türemiş eylemdir ve mecaz anlam kazanmıştır.

 

* Çukurova'da toprağı biraz eşelesen...

* Ona çok kırılmıştım.

* Evlerini yeni boyatmışlar.

 

Not: Çatı eklerinin tamamı eylemden eylem türeten eklerdir:

 

-r, -t, -tir, -l, -ş, -n

 

çık-ar-mak, dinle-t-mek, dik-tir-mek, gör-üş-mek, yıka-n-mak

 

"tır" eki ek eylemin geniş zaman şekli olabilir.

 

çalışmıştır: "çalış-mak"tan söz ediliyor, -tır eki ekeylemdir.

 

baktırmıştır: "bak-tır-mak"tan söz ediliyor.

 

bak: eylem kökü

-tır: çatı eki (yapım eki)

-mış: kip eki (çekim eki)

-tır:  ek eylem (çekim eki)

 

 

 

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, altı çizili sözcük yapı bakımından farklıdır?

A) Avanos'a yapılan geziye komşumuz da katılacakmış.

B) Tarlaya bir kuyu daha açtırmalıyız.

C) Bu aile, her sabah yürüyüşe çıkıyormuş.

D) Bir topumuz vardı, o da patlamış.

E) Bu akşam biraz gecikeceğim, toplantım var.

Cevap: A

 

 

 

 

 

 

Uygulama:

Sınavda kötü not alınca gözden düştü. Bunun üzerine oturup ağladı. Arkadaşları susturdu.

 

Bu parçada geçen eylemleri bulunuz.

 

Eylemler:

 

 

Bulduğunuz eylemleri yapıları bakımından inceleyiniz.

(Ek - kök ayrımı yaparak)

 

 
0