Cevaplar

  • Eodev Kullanıcısı
2013-02-07T15:40:00+02:00

1. ÇOKLUK EKİ:

Dünyalar güzeli oğlum!
Yürekler acısı bir hali vardı.
Daha nice Mehmet'ler yetişir.

2.HAL EKİ:

-i hal eki(yükleme hali):

Ev-i gördüm.
Odun-u yardım.

-e hal eki (yaklaşma hali):

Eve gitti.
Yaza tekrar gelecekler.

-de hal eki(bulunma eki):

Evde bekliyor
3'te gelecek.

-den hali(çıkma durumu):

Evden çıktı.
Yazdan gidelim.

3.EŞİTLİK EKİ:

Böyle çocukça davranamamalısın. (benzerlik) Sınıfça geziye gittik. (topluluk) Kiloca o daha şişmandı. (karşılaştırma) Bence bu kazak daha güzel. (kanaat) Onca işim arasında seni mi düşüneyim? (derecelendirme)
0
En İyi Cevap!
2013-02-07T15:40:19+02:00

Yapım ekleri, mevcut kelimelerden (isim ve fiil köklerinden) farklı ve yeni anlamlı kelimeler türetmeye yarayan eklerdir.

Nesneleri karşılayan isimlerle hareketleri karşılayan fillerin kökleri farklıdır:

Gel-(-mek,-dim, -miş...)

Baba(-m, -lar, -dan) 

Birbirine yakın olan nesne ve hareketlere ait kelimeler aynı kökten türeyen kelimelerdir. Bu bakımdan türemiş kelimelerin kökleriyle mutlaka bir anlam ilişkileri olmalıdır:

baş, baş-la-, baş-ar-, baş-ar-ı

sev-, sev-il-, sev-dir, sev-in, sev-inç, sev-gi

göz, göz-lük, göz-cü, göz-cü-lük, göz-lük-çü-lük... 

Yapım ekleri isim ve fiil köklerine gelerek yeni isimler ve filler türetirler. bu ekler kökten hemen sonra gelirler. Çekim ekleri yapım eklerinden sonra gelir:

bil-gi-ler, bil-dir-di;

göz-le-meliyim, göz-lük-ten... 

Bu türemiş kelimelerden de tekrar yeni kelimeler türetilebilir:

bil-gi-li,bil-dir-i

göz-lük-çü, göz-lük-çü-lük...  

Bu bakımdan yapım eklerini iki başlık altında inceleyebiliriz: 

İsim yapan yapım ekleri: İsimden isim yapan ekler ve Fiilden isim yapan ekler

Fiil yapan yapım ekleri: İsimden fiil yapan ekler ve Fiilden fiil yapan ekler

1. İsim Yapan Yapım Ekleri

İsim veya fiil kök ve gövdelerinden yeni isimler türeten eklerdir. Türkçemizde sıkça kullanılan yapım ekleri şunlardır: 

a. İSİMDEN İSİN YAPAN EKLER -lİk

Yer isimleri yapar: kömürlük, kitaplık, tuzluk, odunluk, ağaçlık, zeytinlik, çöplük...

Alet ve araç isimleri yapar: başlık, kulaklık, gecelik, gözlük, önlük...

Topluluk isimleri yapar: gençlik, insanlık, Türklük... 

Soyut isimler yapar: gençlik, insanlık, Türklük, çocukluk, hanımlık, kardeşlik, Müslümanlık, kulluk, erkeklik, bilgelik... 

Sınırlama, ayırma, ölçü tahsis anlamı taşıyan isimler yapar: bayramlık, kışlık, akşamlık, gömleklik, hediyelik, ömürlük, haftalık, aylık... 

Sıfatlara gelerek durum bildiren isimler yapar: iyilik, güzellik, küçüklük... 

Meslek isimleri yapar: öğretmenlik, doktorluk, veterinerlik, eczacılık, arıcılık, demircilik, kılavuzluk, rehberlik... 

Bu ekle türetilen ekler sıfat olarak da kullanılabilirler. İsimle sıfat arasında tür farkı olduğu için bu yönde soru sorulabilir:

kışlıklar, kışlık odun;

günlüğüm, günlük masraf;

elbiselikler, elbiselik kumaş;

turşuluklar, turşuluk biber;

kiralıktan, kiralık daireden,

satılıklar, satılık arsalar... 

-cE

Dil isimleri yapar: Türkçe, Almanca, Arapça, Farsça.. 

Yer isimleri yapar: Çatalca, Yenice, Çamlıca, Taşlıca, Ilıca... 

Hayvan ve bitki isimleri yapar: delice, karaca, kokarca, yumuşakça...

-cİ

İsim, sıfat, zarf türetir:sanatçı, kiracı, inşaatçı, yolcu, çaycı, şakacı, duacı, milliyetçi, Türkçü, halkçı, sözcü, tiyatrocu, kemancı...
gazeteci çocuk, şakacı insan...
akılcı (davranmak), Atatürkçü (geçinmek) 

-lİ

Soyut ve somut isimler ve sıfat türetir. Özel isimlere getirildiğinde kesme işaretiyle ayrılmaz. 

Kişinin nereli olduğunu bildirir:Ankaralı, Konyalı, köylü, kentli... 

Bir şeyin içinde daha çok ne bulunduğunu bildirir:Tuzlu, şekerli, acılı, tozlu...

Soy, devlet bildirir: Osmanlı, Karahanlı, Selçuklu... 

Durum (medenî hâl) bildirir:Sözlü, evli, nişanlı... 

Renk bildirir; ikileme kurar: Mavili, yeşilli, kırmızılı, allı yeşilli, sarılı kırmızılı... 

Kişinin sahip olduğu özelliği bildirir:  Bilgili, tecrübeli, akıllı, görgülü, saygılı, kültürlü, akıllı uslu... 

Diğerleri:Gönüllüler, gönüllü (kişiler)...İrili ufaklı, kadınlı erkekli... 

-sİz

-li ekinin olumsuzunu yapar. Ama -li ekini almış her kelimenin -siz ile olumsuzu yapılmaz:

akıllı X akılsız doğru

bilgili X bilgisiz doğru

nişanlı X nişansız yanlış

köylü X köysüz   yanlış  

mavili X mavisiz   yanlış 

İsim, sıfat ve zarf türetir: Korkusuz (çocuk), akılsız, susuz (topraklar), tatsız, güçsüzler, ölümsüz, eşsiz, yersiz yurtsuz (kald

2 5 2