Cevaplar

  • Eodev Kullanıcısı
2012-10-15T20:57:53+03:00

volkanık kayaçlarrr organikk kayaçlarrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

0
2012-10-15T20:58:03+03:00

OLUŞUMLARINA  GÖRE  KAYAÇLAR

      Kayaçların  ana  kökeni magmadır. Ama  magmanın zamanla yüzeye çıkması  ve  kayaçların parçalanması , yüksek  basınç  altında kalması  yada  tekrar tortulaşmalarıyla  farklı  özelliklere sahip  kayaç  grupları ortaya  çıkmıştır. Kayaçlar  oluşumları ve  yapısal  özelliklerine göre  püskürük , tortul  ve başkalaşım  kayaçları  olmak üzere  üç  ana gruba ayrılır :

1 – PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR : Bu  kayaçlar  manto tabakasındaki  ergimiş  magmanın yerkabuğunun  içine  sokularak  ya da  yeryüzüne  çıkarak soğumasıyla  oluşurlar. Püskürük  kayaçların özellikleri , bu  kayaçları  meydana getiren  minerallerin  cinsine ve  katılaştıkları  yere göre  değişir. Örneğin , yer  kabuğunun içinde  soğuyan  magma , yavaş yavaş  soğuduğu  için iri  kristallidir. Çünkü ,  kristallerin erime  sıcaklıkları  farklı olduğu  için  soğuma sürecinde  farklı  aralıklarla katılaşırlar. Buna  karşılık  yeryüzüne çıkarak  hava  ile temas  eden  lavlar hızla  soğudukları  için ince  kristalli  ve camsı  bir  özellik gösterirler.  Püskürük  kayaçlar soğudukları  yere  göre iç  ve  dış püskürük  kayaçlar  olmak üzere  iki gruba  ayrılır :

   A – İÇ PÜSKÜRÜK  KAYAÇLAR : Yer kabuğunun  derinliklerinden  yeryüzüne doğru  ilerleyen  magmanın , yeryüzüne  ulaşamadan yer kabuğunun  derinliklerinde  katılaşmasıyla  oluşurlar ve  ancak  üzerlerindeki kayaç  tabakalarının  zamanla aşınmasıyla  yer  yüzeyine ulaşırlar. Başlıca  iç  püskürük kayaçlar ; granit , siyenit , diorit ve  gabro’dur.     

           Bir iç  püskürük  taşı olan  granit  kendine özgü  yüzey  şekilleri oluşturmasıyla  diğer  kayaç türlerinden  ayrılır. Kütle  halindeki granitler , fiziksel  ve  kimyasal ayrışmaya  uğradıklarında   değişik şekil  ve  boyutlarda bloklara  dönüşür. Granitlerin  ayrışması  sonucu yer  yer  birbiri üzerinde  irili  ufaklı ve  köşeleri  yuvarlaklaştırılmış  bloklardan oluşan  bir  topoğrafya şekli  meydana  gelir. Buna TOR  TOPOĞRAFYASI  denir. Tor topoğrafya  şekillerinde  granitin çatlaklı  olup  olmaması gibi  kayaç özellikleri yanı  sıra  iklim şartları da  etkilidir. Granit , dayanıklı  ve  sert olması  nedeniyle  birçok tarihi  yapıda  kullanılmıştır. Mısır  piramitlerinin  günümüze kadar  gelmesinde  bu özelliği  etkili  olmuştur. Günümüzde de  işlendikten sonra zeminlerin  kaplanmasında  kullanılır.          

B – DIŞ PÜSKÜRÜK  KAYAÇLAR : Magmanın  yer kabuğunu yarıp  yeryüzüne  çıkarak soğumasıyla  oluşurlar. Başlıca  dış  püskürük kayaçlar ; bazalt , andezit , volkan camı ( obsidiyen ) , tüf , trakit , incitaşı , katrantaşı  ve süngertaşı’dır. Kristalli olmaları  ve  kütle halinde  bulunmaları  ortak özellikleridir.

              Volkanik  faaliyet  sırasında çıkan  küllerin  üst üste  birikmesiyle  oluşan tüfler , aşınmaya  karşı  fazla  dirençli  değildir. Bu nedenle  tüflü  yamaçlardan inen  selinti  suları tüfleri  kolayca  aşındırırken , tüflerin  arasında bulunan  bazalt  ve andezit  gibi  dirençli kayaçları  ve  bunların altındaki  tüflü  kısımları aşındıramaz. Böylece  peri bacaları  oluşur. Volkanik  tüfler , yurdumuzda  Nevşehir – Ürgüp – Göreme   yöresinde karakteristik  yüzey  şekillerinin gelişmesine  neden  olmaktadır.

0