Cevaplar

2012-10-17T19:57:40+03:00

Kafiye ya da uyakşiirde mısra sonlarında bulunan sözcüklerin son heceleri arasındaki ses benzerliğidir. Şiirde uyak, dize sonlarında bulunan farklı görevlerdeki ekler veya anlamları ayrı sözcükler arasında görülür. Dize sonlarında yinelenen aynı görevdeki ekler ya da sözcükler uyak değildir. Bunlara redif denir.

0
2012-10-17T19:58:12+03:00

Yarım uyak [değiştir]

Yarım uyak, dize sonundaki tek ses benzerliğine dayanan uyak türüdür.

-diz

-yaz

Burada "z"ler yarım uyaktır.

Tam Uyak:

Mısra sonlarındaki iki ses benzerliğine ‘tam kafiye’ denir.

Örnek:

Ben yâr ile ettim savaşAkıttım gözümden kanlı yaş

Yukarıdaki örnek dizede “aş” sesleri tam kafiye oluşturmuştur.

Örnek:

Bir hazan akşamı indimdi sahile benVardı, mavi sular üstünde beyaz bir yelken

 

Uyarı:

Uzun okunan ünlüler tek başına tam kafiye oluşturur. Çünkü bu ünlüler iki ses yerine geçer.

Örnek:

Gönlümüz düşmişdi girdâb-ı belâ deryâsınaGeçdi derbend-i melâledden safâ sahrâsına

Yukarıdaki dizelerdeki “â” ünlüsü tam uyaktır.

Zengin uyak [değiştir]

Dize sonlarındaki ikiden çok ses benzerliğine dayanan uyak türüdür.

Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak...Ahmet Haşim

Burada "yaprak" ve "ağlayarak" (-rak) sözcükleri zengin uyak oluşturur.

Uyakların dizelerdeki düzenlerine göre [değiştir] Düz Uyak [değiştir]

Bir dörtlüğün bütün dizelerinin biribiriyle uyaklı,ya da ilk üç mısra biribiriyle uyaklı dördüncü dize serbest şekilde olmasıdır.

a Elif'in uğru nakışlıa Yavru balaban bakışlıa Yayla çiçeği kokuşlub Kokar Elif Elif diyeKaracaoğlan

 

Sarmal uyak [değiştir]

Bir dörtlüğün birinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olmasına dayanan uyak türüdür.

a Balkonlara, yalılara dalar düşünürümb O günler uzaklaşan yelkenlerin peşi sırab Akan bulutlar gibi geçmiş: ne iz, ne hâtıra!a Sır şimdi bunca güzel hayat, güzel ölüm!Necati CumalıÇapraz uyak [değiştir]

Bir dörtlüğün birinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında, ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi arasında uyaklı olmasına dayanan uyak türüdür.

a Ne doğan güne hükmüm geçer,b Ne halden anlayan bulunur;a Ah aklımdan ölümüm geçer;b Sonra bu kuş, bu bahçe, bu nur.C. S. TarancıÖrüşük Kafiye Şeması [değiştir]

Batı şiirinden şiirimize geçmiş kafiye şemasıdır. Özellikle TERZARİMA nazım şeklinde kullanılan bir kafiye şemasıdır. Üç dizeli bentliklerden oluşur. Son bent tek dizeden oluşur.

Şeması: (a,b,a), (b,c,b), (c,d,c),...

Mani Tipi Kafiye [değiştir]

Halk Edebiyatı'ndaki manilerden yayılmış kafiye şemasıdır.

Şeması:(a,a,b,a), (c,c,d,c), ...

Uyakların dizelerdeki bulunma yerlerine göre [değiştir] İç uyak [değiştir]

Dizelerin ortasında bulunan uyaktır.

Şeb-i hicran yanar cânım döker kan çeşm-i giryânımUyarır halkı efganım kara bahtım uyanmaz mı.Fuzulî

Burada "cânım" ve "efganım" (-an) sözcüklerinde iç uyak görülmektedir.

Baş uyak [değiştir]

Dizelerin başında bulunan uyaktır.

Gönlümüz bağlandı zülfün telineAlınmaz gözleri mestim alınmazSencileyin cevredici kulunaBulunmaz gözleri mestim bulunmaz.Gevheri

İkinci dizedeki "alınmaz" ile dördüncü dizedeki "bulunmaz" (-l) sözcükleri baş uyak oluştururlar.

Özel durumlar [değiştir] Tunç uyak (farklı isimler de kullanılmaktadır.) [değiştir]

Bir dizenin son sözcüğünün, bir diğer dizenin son sözcüğünü tamamen içermesine dayanan uyak türüdür. Zengin uyağın özel bir durumudur. Tunç uyağın olabilmesi için ses benzerliğinin en az üç sesten oluşması gerekir.

Garbın afakını sarmışsa çelik zırhlı duvar.Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.Mehmet Âkif Ersoy

Burada "duvar" ve "var" sözcükleri tunç uyak oluşturur. Aynı zamanda "var" sesleri zengin uyaktır.

Cinaslı Uyak [değiştir]

Söyleniş bakımından aynı ancak anlam olarak farklı sözcüklerden ya da söz yüklemlerinden oluşan uyak türüdür.

Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç:Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç.Yahya Kemal

Burada "geç" ve "geç" sözcükleri cinaslı uyak oluşturur

REDİFLER

Uyaktan sonra gelen aynı anlam ve görevdeki ek ya da sözcüklere redif denir. ÖRNEK:

Koyun verdi kuzu verdi süt verdi

Yemek verdi ekmek verdi et verdi verdi

Kazma ile dövmeyince kıt verdi

Benim sadık yarim kara topraktır


Kalın olanlar SÖZCÜK halindeki rediftir.

1 5 1