Cevaplar

2012-10-31T20:14:11+02:00

İş, oluş, hareket ve durum bildiren sözcüklere fiil denir

0
  • Eodev Kullanıcısı
2012-10-31T20:14:16+02:00

Fiil kelimesinin Türkçe'deki anlamına bakmak istiyorsanız, Türkçede fiil maddesini ziyaret ediniz.

Varlıkların yaptığı işi,hareketi,oluşu,şahıs ve zamana bağlı olarak anlatan sözcüklere fiil denir. Yapılan her türlü hareket fiil olarak adlandırılır. Fiiller belirli zaman ve dilek ekleriyle çekimlenebilirler. Buna fiil çekimi denir.

Örnek Dün arabamı yıkadım. Konu başlıkları   [gizle]  1 Fiil çeşitleri 1.1 Dönüşlü fiiller 1.2 Etken/retfer fiiler 1.3 Geçişli/geçişsiz fiiller 1.4 İşteş fiiller 2 Fiil çeşitlerine örnekler 3 Kaynakça Fiil çeşitleri [değiştir]

Fiiller dönüşlü filler, etken/edilgen, geçişli/geçişsiz fiiller gibi gruplara ayrılırlar.

Dönüşlü fiiller [değiştir]

Dönüşlü (Alm. reflexiv) fiillerde eylemi yapan özne aynı zamanda ondan etkilenir. Nesne yoktur. Bu fiiller -l veya -n eki alırlar ve geçişsizdirler. Mesela

Ali kendisiyle övünüyor. Kadınlar ve kızlar düğün için süslendi.

Tabiatla ilgili dönüşlü fiillerde yapma, kendi kendine olma demektir:

Küresel ısınmadan dolayı neredeyse bütün buzullar geri çekildi. Gel-gitten dolayı sular bir saatte bayağı yükseldi. Yazın sıcağıyla gölün suyu çekildi.

Bazı fiillerin dönüşlü şekilleriyle edilgen şekilleri farklı eklerle yapılır.

İsme getirilen -iş-len ve -leş ekleri de dönüşlülük anlamı katabilir:[1]

Polisi görünce ehliyetsiz olduğundan tutuştu. Olaya pek içlenmişti. İğne birazdan etki edince sâkinleşir. Etken/retfer fiiler [değiştir]

Özneleri bilinmeyen fiillere verilen addır. İşin kim tarafından yapıldığı bilinmiyorsa, fiil edilgendir. Fiili ediligen yapan -il ve -in ekleridir. Böyle fiiler yüklem olunca işi yapan belli değildir, gerçek özne yerine sözde özne vardır.[2]

Etken fiillerin yüklem olduğu cümlelerdeki nesne, edilgen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde sözde özne görevini üstlenir.

Örnekler:

Boyacılar kapının camını kırmış: Burada özne boyacılar, nesne kapının camını ve yüklem etken fiil olan kırmışdır. Kapının camı kırılmış: Edilgen fiil kırılmış 'ın yüklem olduğu bu örnekte kapının sözde öznedir.

Birinci örnekte kırmak fiili etken çatılıdır. Çünkü kırma işinin kimler tarafından yapıldığı ortadadır. İkinci örnekteysi kırma işinin kim tarafından yaptığı belli değildir. Dolayısıyla kırılmak fiili, öznesine göre edilgen çatılıdır. -il ekini içine alan kırmak, birinci örnekte nesne olan kapının camını sözde özne haline getirmiştir.

Geçişli/geçişsiz fiiller [değiştir]

Geçişli fiiller nesne alabilirler. Mesela "Öğretmen dersi çok güzel anlattı" cümlesinde fiil olan "anlattı" yüklemdir, "öğretmen" öznedir. Öğretmenin anlattıği konu olduğuna göre yüklem nesne almış, böylece fiil geçişli olduğu anlaşılmıştır.

Farklı bir örnek:

Sahilde bir buçuk saat beklemiş.

Burada neyin beklendiği belli değilse de gizli özne gösterilebilir (ona). Dolayısıyla nesnesiz bu cümlenin yüklemi geçişlidir. Burada cümlede görünmeyen "ona", sanki gizli öznedir.

Geçişsiz fiil, geçişli fiillerin aksine nesne almazlar. Yüklem olduklarında dışarıdan herhangi bir nesne alamazlar. Mesela

Küçük çocuk bütün gün uyudu.

Uyudu yüklemine "kimi" ya da "neyi uyudu" diye sorulduğunda bir cevap alınamaz. Çünkü fiil geçişsiz olduğundan nesne almamaktadır.

Değişik eklerle fiiller çatı özelliğini değiştirebilirler. Bu duruma ettirgenlikoldurganlık durumu denir. Bazı eklerle fiilin geçişsiz durumdan geçişli duruma gelmesine oldurganlık denir. Mesela

Yemek pişti.

cümlesinde "yemek" özne ve "pişti" yüklemdir. Nesne almadığından "pişti" yüklemi geçisizdir.

Yemeği pişirdi.

cümlesinde "o" gizli özne, "yemeği" nesne, "pişirdi" de yüklemdir. "pişmek" eylemi "-ir" ekini alarak değişime uğramış ve geçişli olmuştur. Oldurganlık ekleri -dir-r-t ve -tir 'dir.[3]

İşteş fiiller [değiştir]

İşteş fiilerde eylem birden fazla özne tarafından birlikte ya da karşılıklı yapılır. Mesela

Saatlerce kapının önünde bekleştik.

cümlesinde “bekleme” işini birden fazla özne yapmakta, fiil birlikte yapma anlamı taşımaktadır.

Arkadaşımla okulda buluştuk.

Bu cümlede ise “buluşma” işi birden çok özne tarafından ve karşılıklı yapılmıştır. Fiili işteş yapabilmek için Türkçede –iş veya -ş eki kullanılır.[4]

Fiil çeşitlerine örnekler [değiştir] Fiildönüşlüedilgendövmek dövünmek dövülmek giymek giyinmek giyilmek görmek görünmek görülmek sevmek sevinmek sevilmek

1 5 1