Cevaplar

En İyi Cevap!
2012-11-02T22:42:07+02:00

aptığı iki ayrı görevi göre tanımı yapılabilir.

 

1.   Ad soylu sözcüklere eklenerek onların yüklem görevi üstlenmelerini sağlayan ek biçiminde fiildir (i-mek eylemidir). Belirli geçmiş, belirsiz geçmiş ve geniş za­man ile "koşul" çekimleri vardır: idi, imiş, ise, dir. Tekil ve çoğul kişi eklerini aynen fiillerdeki gibi alır. Çatı özelliği taşımaz. Yani geçişlilik, etkenlik, ettirgenlik gibi özellikler ekeylem için söz konusu değildir

 

* Meğer beni korkutan, sevimli bir kedi yavrusuymuş.

* Annem o zaman bu kasabada öğretmendi.

* O sözleri söyleyen ben değilim.

* Sen bugün nöbetçi değilmişsin.

 

2.   Basit kipli eylemleri birleşik zamanlı yapan ek biçimindeki fiildir. Dört çekimi vardır: geliyordu - geliyor idi, geliyormuş, geliyor imiş, geliyorsa, geliyor ise, geliyordur. (Bu birleşik çekimler daha sonraki sayfalarda ayrıntılı anlatılacaktır.)

 

Not: Ek eYlemlerin farklı görevde kullanılması sorulduğunda şu durumlara bakılır:

 

1.   Ad soylu sözcükleri yüklem yapması

 

* Bu şiirdi beni hülyalara daldıran. (isme geldi onu yüklem yaptı)

 

2.   Eylemleri birleşik zamanlı hale getirmesi:

 

* Yürüyordum, ağlıyordu ırmaklar. (Fiillere gelerek onları bileşik zamanlı yaptı)

 

Not: -dır ek eylemi, eklendiği yüklemlere "kesinlik" ya da olasılık" anlamı katar:

 

* Benim gerçek dostum kitaptır. (isme geldi ve kesinlik anlamı kattı)

* Bu saatte köye varmıştır. (İsme geldi ve olasılık anlamı kattı)

 

Not: "değil" sözcüğü olumsuzluk edatı olarak kabul edilir. Kendinden önceki sözcükle öbekleşmeden cümlede görev yapamaz. Dolayısıyla, cümlede tek başına yüklem olması mümkün değildir. Ancak konuşma içindeki yanıtlarda tek başına görev yapabilir.

 

-Bu kitap sizce özgün mü?

-Değil.

 

Ek fiilin di'li Geçmiş Zamanı: "idi" (-di, -di, -dü, -du, -ti, -ti, -tü, tu) biçiminde kulla­nılır.

 

* Kapını çalan ben-di-m. (ben idi-m)

* Saksıdaki bir tür kabak-tı.(... kabak idi)

* Öğrenci-(y)di-m, öğrenci-(y)di-n, öğrenci-(y)di,

* Öğrenci-(y)di-k, öğrenci-(y)di-niz, öğrenci-(y)diler

* Öğrenci değildim. Öğrenci miydim? Öğrenci değil miydim? (Olumsuz, olumlu ve olumsuz soru)

* Gelmiştim (gelmiş idi-m), gelmiştin (gelmiş idi-n) ...

 

Ek fiilin miş'li Geçmiş Zamanı: "-miş" (imişbiçiminde kullanılır.

 

* İyi bir çocukmuş, (imiş) (Tamamı yüklem)

* Yandaki fabrikanın bekçileri(y)miş. (Tamamı yüklem)

* Kapımı çalan oymuş (o imiş)

* Meğer ben ne odun-muş-um.

 

* Kibar-mış-sın, iyi-(y)miş ölü-(y)müş-üz, diri-(y)miş-siniz, iyi-(y)miş-ler, (iyiler-miş)

 

* İyi bir çocuk değilmiş. İyi bir çocuk muymuş?

* İyi bir çocuk değil miymiş?

* Çalışıyormuşum (çalışıyor imiş-im), çalışıyormuşsun (çalışıyor imiş-sin)... (Olumsuz, olumlu ve olumsuz soru)

 

 

Koşul (Şart) Kullanımı: -se (-sa, ise) biçiminde kullanılır. Tam bir yargı bildiremez. Arkadan tamamlayıcı asıl yargı gelir:

 

* Hava orada da iyiyse, güzel eğleniriz.

* Söylendiği kadar akıllıysa işimize yarar.

 

* Akıllı-(y)sa-m, akıllı-(y)sa-n, akıllı-(y)sa

* Akıllı-(y)sa-k, akıllı-(y)sa-nız, akıLlı(y)sa-lar, (akıllılarsa)

 

* Akıllı değilse... Akıllıysa mı dediniz? Akıllı değilse mi? (olumsuz, olumlu, soru ve olumsuz soru)

* Anlıyorsam (anlıyor ise-m), anlıyorsan (anlıyor ise -n) ...

 

Ekfiilin Geniş Zamanı: "-im, -sin, -dir; -iz, -siniz, -dirler" biçiminde kullanılır.

 

* Ben bir şairim.

* Sen onurlusun.

* Ahmet Dayı köylüdür.

* Biz şairiz.

* Sizler onurlusunuz.

* Onlar köylüdürler.

 

Not: -im, -sin, -iz, -siniz eklerini diğer çekim ekleriyle karıştırmamalıyız:

 

* Defter-im kayboldu. (iyelik eki)

* Çalışıyor-um. (kişi eki)

* Ben çalışkan-ım(ek eylem)

 

Not: Ekeylemin geniş zaman 3. tekil biçimi (-dir) çoğu kez kullanımdan düşer:

 

* Bu çocuk çok efendi. (efendidir)

* Burası benim memleketini. (... memleketimdir.)

 

Anlama kesinlik katmak gerektiğinde "-dir" eki özellikle kullanılır, düşürülmez.

 

* Bu çocuk çok efendidir.

* O benimdir: o. benim milletimindir ancak.

 

Aynı ek basit çekimli fiillere kesinlik ya da olasılık anlamı katar:

 

* Toplantımız bitmiştir, gidebilirsiniz. (kesinlik)

* Şu sıralarda Bodrum civarına gelmişlerdir. (tahmin)

 

"-mek" mastar ekinin ardından "ile" durum ekiyle birlikle "-dir" eki kullanıldığın­da, fiilimsi şimdiki zaman anlamı kazanır:

 

* Annesi bu duruma için için sevinmektedir. (...seviniyor)

* Düğün alayı köye yaklaşmaktadır. (...yaklaşıyor.)

1 5 1
2012-11-02T23:18:46+02:00

Ek-fiil isimlerin yüklem olmasını sağlayan ektir. Ek-fiilinyazımıyla ilgili belli başlı kurallar aşağıda belirtilmiştir:

a. Ek-fiil (imek fiili) eklendiği kelimeye bitişik de yazılabilir ondan ayrı da… Ama genellikle bitiştirilir. Ayrı yazıldığı zaman ünlü uyumlarına uyup uymadığına bakılmaz. Bitişik yazılan ek-fiil “büyük ve küçük ünlü uyumu” kurallarına uyar.

1. Sessiz harfle biten kelimeye bitiştiriliyorsa, başındaki “i” düşer:

Örnek: rahatsız idim>rahatsızdım,
çocuk ise>çocuksa,
Serkan imiş>Serkan’mış,
koşar iken>koşarken
Suçlanan ben imişim>benmişim
Biz imişiz>bizmişiz
Meğer sen ne çalışkan imişsin>çalışkanmışsın
Çalışkan imişsiniz>çalışkanmışsınız
Adam yirmi yıldır evine hasret imiş>hasretmiş

 

 

2. Sesli harfle biten kelimeye bitiştiriliyorsa, başındaki “i” düşer ve yerine “y” kaynaştırma harfi gelir:

Örnek: Bir güzelin hayranı i-di-m>hayranıydım, hayranı idik>hayranıydık
Zeki idi>zekiydi
Ali imiş>Ali’ymiş,
Hasta ise>hastaysa,
Nöbetçi iken>nöbetçiyken,
Merhametli imişler>merhametliymişler
Merhametliler imiş>merhametlilermiş

b. Fiillere getirildiğinde onların birleşik zamanlı çekimlerini yapmayı sağlayan ek-fiil bitişik de ayrı da yazılabilir:

Örnek: çalışmış i-di-k>çalışmıştık
okuyor i-se>okuyorsa
okuyor i-miş-ler/okuyorlar imiş>okuyorlarmış

0