Cevaplar

2012-11-04T18:23:14+02:00
Haber kipleri Ana madde: Haber kipi

Haber kipleri bir fiilin (eylemin) hangi zaman aralığında (geçmişte, şu anda, gelecekte veya geniş zamanda) gerçekleştiğini bildirirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Bu nedenle haber kiplerine zaman kipleri de denir. Ekleri: -ecek, -r, -di, -miş, -yor olan zaman kipleri beşe ayrılır:

Geniş zaman

-r ekiyle oluşturulur:

bakarsın, sorar Gelecek zaman

-ecek eki ile oluşturulur:

Yazacak Şimdiki zaman

-yor eki ile oluşturulur:

Geliyor Görülen geçmiş zaman

-di eki ile oluşturulur:

Baktı Doydum Duyulan (öğrenilen) geçmiş zaman

-miş eki ile oluşturulur

Öğrenmişler Dilek Kipleri Ana madde: Dilek kipi

İstenilen veya tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Bu kiplerde açıkça bir zaman ifadesi bulunmaz. Ekleri: -meli, -se, -e ve eksiz emir haliyle birlikte dilek kipleri dörde ayrılır:

Emir kipi

Emir kipinin eki yoktur. Emir kipinde çekilen bir fiilde yalnızca fiil kökü ve şahıs eki bulunur. Bütün dillerde bu kip, âcil durumlarda da kullanıldığından fiilin en kısa şeklidir. Örnek: gel, gel-sin, gel-iniz; git, git-sin, gid-iniz

Gereklilik kipi

Türkçede -malı -meli ekleriyle oluşturulur.
Örnek: düş-meli, git-meli, al, malı

İstek kipi

Türkçede -a, -e ekleriyle oluşturulur.

gel-e-y-im, gid-e-lim" Şart kipi

Türkçede -se ekiyle oluşturulur.

O gelirse bende gelirim. Çekimli fiiller

Çekimli fiil, kip halindeki bir fiilin herhangi bir şahıs ekiyle ifade edilmiş halidir. Örnek:

Gör+dü+m (bilinen geçmiş zaman, 1. tekil şahıs)

Çekimli bir fiilde sırayla şu üç bölüm bulunur:

Fiil kök veya gövdesi Kip eki Şahıs eki

Kip ekleri, fiil kökünden sonra gelerek ona zaman mânâsı veya tasarlanan, istenen bir hareketle ilgili mânâ kazandırır. Sadece kip eki almış olan bir fiil, o fiilin üçüncü tekil şahıs için çekilmiş haliyle aynıdır:

Gitti (gitmek fiilinin bilinen geçmiş zaman kipi) Gitti (gitmek fiilinin bilinen geçmiş zamanda 3. tekil şahıs çekimi

Bu kuralın bir tek istisnası vardır. Emir kipinin kip eki olmadığı için yalın haldeki kök, emir kipinin 2. tekil şahıs çekimi ile aynıdır:

Dinle (dinlemek fiilinin emir kipi) Dinle (dinlemek fiilinin emir kipinde 2. tekil şahıs çekimi)

Çekim örneği:

ŞahısÇekimi1. tekil çalış-ı-yor-um 2. tekil çalış-ı-yor-sun 3. tekil çalış-ı-yor 1. çoğul çalış-ı-yor-uz 2. çoğul çalış-ı-yor-sunuz 3. çoğul çalış-ı-yor-lar

Bir çekimli fiilde iki kip eki de bulunabilir. Bu tür fiillere bileşik zamanlı fiiller denir.

Birleşik zamanlı fiiller

Birleşik zamanlı fiiller iki kip eki almış fiillerdir.

Hikâye kipi ile oluşturulanlar

Ana kipin sonuna -di ekleyerek oluşturulur:

Giderdi (geniş zamanın hikâyesi) Gelecekti (geniş zamanın hikâyesi) Duymuştu (geniş zamanın hikâyesi) Öğrenmeliydim (gereklilik kipinin hikâyesi) Rivâyet kipi ile oluşturulanlar

Ana kipin sonuna -miş ekleyerek oluşturulur:

Bakarmış (geniş zamanın rivâyeti) Yazacakmışsın (gelecek zamanın rivâyeti) Boyuyormuş (şimdiki zamanın rivâyeti) Bulaymış (istek kipinin rivâyeti) Şart kipi ile oluşturulanlar

Ana kipin sonuna -se ekleyerek oluşturulur:

Atıyorsa (şimdiki zamanın şartı) Alacaksan (gelecek zamanın şartı)

Emir kipinin bileşik zamanı yoktur. İstek ve dilek-şart kiplerinin şartı yoktur. Görülen geçmiş zamânın ise rivâyeti yoktur

1 1 1
2012-11-04T18:29:41+02:00
Haber (bildirme) kipleri

Bir fiilin (eylemin) yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını haber verirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Bunlara zaman kipleri de denir. Ekleri: -di, -miş, -yor, -r(-ar), -acak olan zaman kipleri beşe ayrılır:

Görülen geçmiş zaman (gir-di-m), (di) Öğrenilen geçmiş zaman (al-mış-sın), (miş) Şimdiki zaman (gez-i-yor-lar), (yor) Geniş zaman (tıka-r-sın, sor-ar), (r,ar) Gelecek zaman (anlat-acak-sın). (acak,ecek)

Dilek Kipleri

İstenilen veya tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Bu kiplerde açıkça bir zaman ifadesi bulunmaz. Ekleri: -meli, -se, -e ve eksiz emir haliyle birlikte dilek kipleri dörde ayrılır:

Gereklilik kipi (düş-meli),gitmeli Dilek-şart kipi (gül-se), gitse İstek kipi (gel-e), gide Emir kipi git
Emir kipinin eki yoktur. Emir kipinde çekilen bir fiilde sadece fiil kökü ve şahıs eki bulunur (gel, gel-sin, gel-iniz gibi)
Çekimli bir fiilde sırayla şu üç bölüm bulunur:
Fiil kök veya gövdesi, Kip eki, Şahıs eki.
Kip ekleri, fiil kökünden sonra gelerek ona zaman manası veya tasarlanan, istenen bir hareketle ilgili mana kazandırır. Bu durumda fiil, yalnız üçüncü teklik şahıs ifade eder. Emirde ise, kök veya gövde halinde kalır ve ikinci teklik şahsı verir.

Çekimli fiiller

Kip eki almış bir fiilin altı şahısta söylenmesi veya yazılması demektir:

çalış-ı-yor-um, çalış-ı-yor-sun çalış-ı-yor, çalış-ı-yor-uz, çalış-ı-yor-sunuz, çalış-ı-yor-lar
gibi.
Bir çekimli fiilde bir kip eki olabildiği gibi, iki kip eki de bulunabilir. Kip eklerinin sayısına göre çekimli fiiller ikiye ayrılır:

Basit zamanlı çekimli fiiller, Tek kip eki alan çekimli fiillere basit zamanlı; iki kip eki alan çekimli fiillere ise bileşik zamanlı çekimli fiil denir. Bileşik çekimlerde imek fiili dediğimiz idi, imiş, ise şekilleriyle kullanılır (görür idi, bakacak imiş, koşuyor ise gibi).
Yani, bileşik zamanlı çekimli fiillerde üç kip vardır:

Hikaye (eki: -di) Rivayet (eki: -miş) Şart (eki: -se)
Basit zamanlı fiillerin hepsinin ve emir kipinin hiç bileşik zamanı yoktur. Dilek kiplerinin ise hikâye ve rivayeti vardır; şartı yoktur. Yine -di'li geçmiş, yani görülen geçmiş zamanın rivayeti yoktur.
0