Cevaplar

2012-11-06T17:14:26+02:00

şiirler nazım birimlerine, kafiyeleniş şekillerine, vezinlerine ve mısra sayılarına göre nazım şekillerine; işledikleri konulara ve ilgili oldukları alanlara göre de nazım türlerine ayrılırlar. 

2 5 2
  • Eodev Kullanıcısı
2012-11-06T19:30:58+02:00

I. HECE ÖLÇÜSÜYLE YAZILAN HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ ve TÜRLERİ


A. ANONİM HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ


1. Manİ

Sözlü/anonim edebiyat ürünlerindendir. 
Dört mısradan meydan gelir. 
Yedili hece ölçüsüyle söylenir. 
Sevgi, tabiat, övgü, yergi, evlât sevgisi, ayrılık, hasret ve aşk konularını işler. 
İlk iki mısra doldurmadır, konuya giriş için söylenir. Son iki mısrada ise asıl söylenmek istenen verilir. 
Maniler, düz mani ve ayaklı (cinaslı, kesik) mani olarak iki grupta incelenir. Cinaslı manilerde mısra sayısı dörtten fazla olabilir.
Söyleyeni belli olmayan, genellikle 7'li hece ölçüsüne göre söylenen dörtlüklerdir. 
Doğu Anadolu'da mani yerine bayatı sözü de kullanılmaktadır. 
Uyak düzeni aaba şeklindedir.


2. Türkü

Türkiye'nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirinin her çeşidini göstermek için en çok kullanılan ad "türkü"dür. Özel durumlarda ya da ezginin, sözlerin çeşitlemesine göre ninni, ağıt, deyiş, hava adları da kullanılmaktadır. 
Çağdan çağa ve yöreden yöreye içerik ve şekil olarak değişiklikler gösterebilir. 
Aşk, doğa, güzellik, kahramanlık, sosyal konular türkülerin konusunu oluşturur. 
Türküler aynı zamanda aşık edebiyatı nazım şeklidir. Yani söyleyeni belli türküler de vardır.
Kendine özgü bir ezgiyle söylenir. 
8‘li ve 11’li hece kalıbıyla söylenir. 
Bent ve kavuştak olmak üzere iki bölümden oluşur. 
Hecenin sekizli ve on birli ölçüleriyle yazılır. 
Türküler ezgilerine göre divan, usulsüz, bozlak, koşma, hoyrat, kayabaşı, Çukurova gibi çeşitlere ayrılır.

Ninni

Anonim/sözlü ürünlerdendir. 
Türkü çeşitlerinden biridir. 
Çocuğun uyumasının sağlanması ya da ağlamasının durması için, sade bir dille ve hece ölçüsüne göre ezgili olarak söylenen türkülerdir. 
Söyleyeni belli olmayan bu ürünler dörtlüklerden ve nakarat bölümlerinden oluşur.

B. ÂŞIK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ 


Âşık edebiyatı nazım tür ve çeşitleri çoğunlukla sözlü ürünlerdir. Ancak şehirde yaşamış, okumuş yazmış olan âşıklarla günümüzde yaşamakta olan âşıklar şiirlerini yazarlar. 

1. Koşma


Âşık edebiyatında en çok sevilen ve kullanılan nazım şeklidir. 
Dört dizeli bentlerden oluşur. 
Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır. 
11’li hece ölçüsüyle (6+5 ya da 4+4+3 duraklı olarak) yazılır/söylenir. 4+3 ve 4+4 kalıbıyla söylenmiş koşmalar da vardır. 
Şair son dörtlükte mahlâsını söyler. 
Uyak düzeni abab cccb dddb... şeklindedir. İlk dörtlüğün uyak düzeni xbxb ya da aaab şeklinde de olabilir. 
Koşmalar genellikle lirik konularda söylenir. 
Aşk, güzellik, tabiat, sevgi vb konular işlenir. 
Koşmalar konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt gibi nazım türleri içerir. 
Karşılıklı konuşma (dedim-dedi) biçiminde olan koşmalar da vardır. 
Ziyadeli koşmalara ayaklı koşma denir: ab(b)ab(b) cccb(b) dddb(b) ...
Önemli koşma şairleri Köroğlu, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Gevherî, Erzurumlu Emrah, Âşık Ömer.

2. Semai


Aruzla ve heceyle yazılan olmak üzere iki türlü semai vardır. 
Heceyle yazılanlar koşmaya benzer. 
Tek fark dizelerin hece sayısıdır. 
Semai sekizli kalıpla yazılır. 
Kendine özgü bir ezgiyle söylenir. 
Dörtlüklerden oluşur.
Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır. 
Uyak düzeni aynıdır. 
Sevgi, güzellik, ayrılık ve doğa konularını işler. 
Karacaoğlan ve Erzurumlu Emrah bu alanda meşhurdur. 

3. Varsağı


Toroslardaki Varsak (Avşar) boyunun özel bir ezgiyle söylediği türkülerden geliştirilmiş bir nazım biçimidir. 
Kendine özgü bestesi vardır. 
Epik şiirlerdir. 
Sert, yiğitçe bir söyleyişi vardır. 
Hayattan ve talihten şikâyet gibi konular da işlenir.
Hecenin 8’li kalıbıyla yazılır. 
Genellikle “bre, bre hey, hey, be hey” gibi ünlem sözcüklerine yer verilir.
Kafiyelenişi koşmayla aynıdır. 
Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır. 
Dadaloğlu ve Karacaoğlan varsağılarıyla ünlü iki şairdir.

4. Destan


Âşık şirinin en uzun nazım biçimidir. (Anonim destanlardan farklıdır.)
Dörtlüklerden oluşur. 
Dörtlük sayısı konuya göre değişir. Kimi destanlarda yüzü geçer. 
Savaşlar, kahramanlıklar, ayaklanmalar, kıtlıklar, doğal afetler, salgın hastalıklar, eşkıya ve ünlü kişilerin serüvenleri, gülünç olaylar, toplumsal taşlama ve eleştiri, atasözleri, hayvanlar destanlara konu olur. 
Destan koşma gibi kafiyelenir: abab cccb dddb... İlk dörtlüğün uyak düzeni: xbxb şeklinde de olabilir. 
Hecenin daha çok on birli kalıbıyla yazılır/söylenir. Sekizli kalıpla söylenenler de vardır. 
Destanların kendine özgü bir ezgisi vardır. 
Destanda da şair son dörtlükte mahlâsını söyler. 
Seyranî ve Âşık Ömer bu alanda ünlüdür. 


1 5 1