Cevaplar

2012-11-08T18:31:54+02:00
İSLAMİYETTEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI

a)      Sözlü Edebiyat Dönemi

b)      Yazılı Edebiyet Dönemi

 

İSLAMİYETİN ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI

a)      Divan Edebiyatı

b)      Halk Edebiyatı

 

BATI EDEBİYATI ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI

a)      Tanzimat Edebiyatı

b)      Servet-i Fünun Edebiyatı

c)      Fecr-i Âti Edebiyatı

d)      Milli Edebiyat

e)      Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

f)        1940 Sonrası Türk Edebiyatı

 

İSLAMİYET'TEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI

(..?-11.yy.)

 

A) SÖZLÜ EDEBİYAT DÖNEMİ:

 

M.S.VIII. yüzyıla gelinceye kadar Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı, sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.

 

Genel özellikleri:

 

Bu dönem edebiyatı müzik eşliğinde (“kopuz” adı verilen sazla) dile getirilmiştir. Ölçü, ulusal ölçümüz olan “hece” ölçüsüdür. Nazım birimi “dörtlük”tür. Dönemine göre arı bir dili vardır. Dizelere genel olarak yarım uyak hakimdir. Daha çok doğa, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir. Bu döneme yönelik elimizdeki en önemli ve eski kaynak Kaşgarlı Mahmut’un “Divan-ı Lügat-it Türk” adlı eseridir.

 

Dönemin ürünleri:

 

KOŞUK: “Sığır” denilen sürek avları sırasında söylenen şiirlerdir. Konusu daha çok doğa, aşk, savaş ve yiğitliktir. Bu tür daha sonra Halk edebiyatında “Koşma” adıyla anılmıştır.

 

SAV: Dönemin özlü sözleridir. Bugünkü atasözlerinin ilk biçimi niteliğindedir.

 

SAGU: “Yuğ” adı verilen ölüm törenlerinde, ölen kişilerin erdemlerini ve duyulan acıları dile getiren şiirlerdir.

 

DESTAN: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür.

 

DESTANLARIN ÖZELLİKLERİ

 

1.      Toplumun ortak görüşlerini yansıtması

2.      Olağanüstü özellikler taşıması

3.      Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakan...vb.)

4.      Milli dilde söylenmiş olması

5.      Milli nazım ölçüsüyle söylenmiş olması

6.      Oldukça uzun olması

7.      Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi

 

TÜRK DESTANLARI

 

Destanlarımız yazıya geçirilmedikleri için bugün bunların ancak konularını bilmekteyiz. Bunları da İran, Çin ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz.

 

A)    SAKA DEVRİ DESTANLARI

1)      Alp Er Tunga Destanı: Türk-İran savaşlarında Alp Er Tunga’nın yiğitliklerini ve bu savaşları anlatır.

2)     Şu Destanı: İskender’le Türkler arasındaki savaşı ve Türk hakanı Şu’nun kahramanlıklarını anlatır.

 

B)     HUN DEVRİ DESTANI

Oğuz Destanı, Hun hükümdarı Mete’yi ve onun yaşamını anlatır.

 

C)    GÖKTÜRK DEVRİ DESTANLARI

1)      Bozkurt Destanı: Göktürklerin dişi bir kurttan türeyişini anlatır.

2)      Ergenekon Destanı: Bir savaşta yenilen ve Ergenekon’a açılan Türklerin orada bir demir dağı eritip intikamlarını almalarını anlatır.

 

D)    UYGUR DEVRİ DESTANLARI

1)      Türeyiş Destanı: Uygurların bir erkek kurttan türeyişi anlatılır.

2)      Göç Destanı: Uygur Türkleri’nin anayurtlarından göçünü anlatır.

 

            NOT: Destanlar oluşumları bakımından iki grupta incelenebilir.

 

a)      Doğal Destanlar: Halk arasında ortaya çıkan anon,im ürünlerdir. Bunlar genellikle daha sonra bir şair tarafından derlenip düzenlenmiştir. Bu türe örnek olarak şu destanları sıralayabiliriz.

İliada, Odysseia                                       Yunanlıların (Homeros)

Kalevala                                                   Finlilerin

Nibelungen                                              Almanların

Ramayana, Mahabarata                             Hintlilerin

Cid                                                         İspanyolların

Chanson de Roland                                    Fransızların

Gılgamış                                                  Sümerlerin

 

b)      Yapma (Suni) Destanlar: Bir olayın doğal destana benzetilerek bir şairce destanlaştırılmasıdır. Yapma destan örneği olarak şunları sıralayabiliriz:

0
2012-11-08T18:32:18+02:00

İlk Türk Destanları
1.Altay - Yakut Yaradılış ..Destanı
2.Sakalar Dönemi
a.Alp Er Tunga Destanı 
b.şu Destanı 
3.Hun Dönemi Oğuz Kağan Destanı 
4.Gök Türk Dönemi 
a.Bozkurt Destanı
b.Ergenekon Destanı 
5.Uygur Dönemi 
a. Türeyiş Destanı
b. Göç Destanı

İslamiyetin Kabulunden Sonraki Türk Destanları 
1.Karahanlı Dönemi Satuk Buğra Han Destanı 
2.Kazak-Kırgız Kültür Dâiresi Manas 
3.Türk-Moğol Kültür Dâiresi Cengiz-name 
4.Tatar-Kırım Timur ve Edige Destanları 
5.Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri

0